Саволҳо дар бораи Рамазон

Рӯза яке аз панҷ рукни Ислом аст. Ин парҳезкории комил аз хӯрок, нӯшок ва ҳамбистарӣ аз вақти тулӯи содиқ (Бомдод) то ғуруби офтоб (Шом) мебошад, ки ниятро дар дил доштан шарт аст. Рӯзаи Рамазон савоби ҳар амали некро бисёр зиёд мекунад. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Рӯза барои ҳар мусулмони болиғ (писарон аз 12-солагӣ, духтарон аз 9-солагӣ), соҳибақл ва қодир ба рӯзадорӣ фарз аст. Агар нишонаҳои булуғ зоҳир нашаванд, балоғат аз 15-солагӣ ҳисоб мешавад. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя»; фатвоҳои Шӯрои уламои Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026).

Не. Ният шарти фарзии рӯза аст. Агар одам тамоми рӯзро чизе нахӯрда ва ннӯшида бошад, аммо дар дилаш ниятро надошта бошад, он рӯз қабул намешавад. Манбаъ: «Нур аль-Идоҳ».

Ниятро аз шаб то нисфуннаҳори шаръӣ — яъне то нисфи фосилаи байни Бомдод ва Шом — кардан мумкин аст. Ин вақт бо нимрӯзи астрономӣ ва вақти намози Пешин мувофиқ нест. Шарт он аст, ки аз тулӯи субҳ то он лаҳза чизе нахӯрда ва ннӯшида бошед. Манбаъ: «Радд аль-Муҳтор».

Не. Ҷои ният дил аст. Огоҳӣ аз ин ки шумо барои Аллоҳ рӯза медоред — худ ният аст. Гуфтани он бо забон («Навайту ан асума...») суннат (мустаҳаб) аст, вале шарт нест. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Бале. Дар мазҳаби ҳанафӣ ниятро ҳар рӯзи Рамазон нав мекунанд, зеро ҳар рӯзи рӯза ибодати алоҳида аст. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Нахӯрдани саҳарӣ рӯзаро ботил намекунад. Пас аз субҳ бедор шудед — чизе нахӯред ва ннӯшед, дар дил ният кунед ва то ғуруби офтоб рӯзадор бошед. Манбаъ: Фатвоҳои Шӯрои уламо.

Тибқи тақвими қамарӣ — бо мушоҳидаи ҳилол. Санаҳои расмӣ аз тарафи Шӯрои уламо (Муфтият) ҳар кишвар бар асоси ҳисобу мушоҳида эълон мешаванд. Дар соли 2026 Рамазон дар Тоҷикистон 19 феврал оғоз ва 20 март хотима ёфт. Манбаъ: Мавзеъҳои расмии идораҳои динии кишварҳои ОМ.

Не. Аҳолии Тоҷикистон, Ӯзбекистон ва дигар кишварҳои ОМ мувофиқи фатвоҳои Шӯрои уламои кишвари худ рӯза оғоз ва хотима мекунанд, то дар ҷамоат ихтилоф (фитна) пайдо нашавад. Манбаъ: Фатвоҳои идораҳои динии кишварҳои ОМ.

Бале. Рӯза ва намоз ду рукни алоҳидаи Ислом ҳастанд. Тарк кардани намоз гуноҳи кабир аст, аммо рӯзаи самимонаи Рамазон бо ин ҳол дуруст аст. Ба сабаби намоз нахондан рӯзаро тарк кардан қатъиян ҷоиз нест. Манбаъ: Фатвоҳои уламо (ДУМУ Ӯзбекистон).

Не. Фурӯ бурдани оби даҳони табиӣ рӯзаро ботил намекунад. Аммо қасдан ҷамъ кардани оби даҳон барои фурӯ бурдан макруҳ аст. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Рӯза ботил намешавад. Яддоштатон омад — фавран бозистед ва рӯзаро давом диҳед. Он рӯзро қазо кардан лозим нест. Манбаъ: Ҳадис (Бухорӣ, Муслим); «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Бале — агар он лаҳза ёди рӯза дошта бошед. Бояд то ғуруб аз хӯрок ва нӯшок парҳез кунед ва пас аз Рамазон он рӯзро қазо кунед (бидуни каффорат). Дар мазҳаби ҳанафӣ ҳангоми рӯза дамидани оби зиёд ба даҳон ва бинӣ макруҳ аст. Манбаъ: «Нур аль-Идоҳ».

Истифодаи хамираи дандон ҳангоми рӯза аз сабаби хатари фурӯ рафтан макруҳи таҳримӣ аст. Агар хамира фурӯ нарафта бошад, рӯза расман ботил намешавад, аммо дандонро бо хамира пеш аз саҳарӣ ё пас аз ифтор тоза кардан авлотар аст. Дар рӯзи рӯза истифодаи мисвок тавсия мешавад. Шӯрои уламои ҶТ тоза кардани дандон бидуни хамираро мубоҳ медонад. Манбаъ: «Радд аль-Муҳтор»; Шӯрои уламои ҶТ.

Қайкунии ғайриихтиёрӣ рӯзаро ботил намекунад — ба шарте ки туфида шавад. Агар қай пур аз даҳон баромада бошад ва шахс онро қасдан ба гулӯ баргардонда бошад — рӯза ботил мешавад ва қазо лозим мешавад. Агар шахс қасдан қай кунад ва он пур аз даҳон бошад — рӯза низ ботил мешавад. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Агар таом фурӯ нарафта балки туфида шавад, рӯза ботил намешавад. Аммо ин корро бе зарурати шадид кардан макруҳ аст. Манбаъ: «Фатовои Ҳиндия».

Худи хунравӣ рӯзаро ботил намекунад. Аммо агар хун ба гулӯ рафта фурӯ бурда шуда бошад ва мазаи хун нисбат ба оби даҳон бештар бошад — рӯза ботил мешавад ва қазо лозим мешавад. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Бале. Ҳаммом ва оббозӣ (барои хунукшавӣ ё тоҳаратшавӣ) ҷоиз аст. Муҳим он аст, ки об тавассути даҳон, бинӣ ё гӯш ба дарун нарафта бошад. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Не. Молидани атр, дезодорант ё крем ба пӯст рӯзаро ботил намекунад. Манбаъ: Фатвоҳои муосири уламои ҳанафӣ; Шӯрои уламои ҶТ.

Агар шахс қасдан дуд (аз сигор, қалён, атриёт) ё буги ғализро нафас кашад — рӯза ботил мешавад. Нафас кашидани тасодуфии чанги кӯча ё дуди мошин рӯзаро ботил намекунад. Манбаъ: «Радд аль-Муҳтор».

Тибқи мавзеъи расмии Шӯрои уламои Тоҷикистон: ҳар гуна қатрадармон (аз ҷумла намакоб) ва сӯзандориҳои ғизоӣ (глюкоза, витаминҳо) рӯзаро ботил мекунанд. Сӯзандориҳои бедардкунанда ва эмкунониҳое, ки ғизоӣ нестанд, рӯзаро ботил намекунанд, аммо беҳтар аст онҳоро ба вақти шаб интиқол диҳед. Манбаъ: Фатвоҳои Шӯрои уламо, ДУМК.

Не. Қатраи чашм рӯзаро ботил намекунад, ҳатто агар мазааш дар гулӯ ҳис карда шавад. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя» (тибқи Абӯ Ҳанифа).

Бале. Қатраи бинӣ ва қатраҳои дорудории гӯш рӯзаро ботил мекунанд, зеро онҳо ба дарун роҳи мустақим доранд. Он рӯзро қазо кардан лозим аст. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Бале. Ингалятор зарраҳои хурди доруро пош мекунад, ки ба роҳҳои нафас ва марии меъда ворид мешаванд — аз ин рӯ рӯзаро ботил мекунад. Беморони астмаи музмин метавонанд фидя пардозанд. Манбаъ: Фатвоҳои тиббии муосири академияҳои исломӣ.

Муолиҷаи дандон худ рӯзаро ботил намекунад. Рӯза танҳо вақте ботил мешавад ки бемор об, хун ё доруро фурӯ барад. Аз ин сабаб муолиҷаро беҳтар аст ба вақти пас аз ифтор интиқол диҳед. Манбаъ: Фатвоҳои идораҳои динии кишварҳои ОМ.

Баромадани хун (ҳиҷома, гирифтани хун аз раг, захм) рӯзаро ботил намекунад. Паёмбари акрам ﷺ ҳангоми рӯза ҳиҷома кардаанд. Аммо агар хун додан ба заъфи ҷисмонӣ оварад — кардани он дар рӯз макруҳ аст. Манбаъ: «Нур аль-Идоҳ»; Ҳадис (Бухорӣ).

Не. Эҳтилом берун аз ихтиёри шахс аст ва рӯзаро ботил намекунад. Пас аз бедор шудан бояд ғусл гиред ва рӯзаро давом диҳед. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Бале. Воридшавии шамъакҳои тиббии ректалӣ ё вагиналӣ рӯзаро ботил мекунад. Он рӯзро қазо кардан лозим аст. Манбаъ: «Радд аль-Муҳтор».

Не. Фурӯ бурдани ҳар гуна қурс (ҳатто бидуни об) рӯзаро ботил мекунад ва қазо лозим мешавад. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ»; фатвоҳои уламои кишварҳои ОМ.

Агар ҳайз пеш аз ғуруби офтоб оғоз шавад, рӯзаи он рӯз худ ба худ ботил ва беэтибор мешавад. Пас аз Рамазон ҳамаи рӯзҳои давраи ҳайз бояд қазо карда шаванд — як рӯз дар ивази як рӯз. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Рӯза муваққатан ё доимо барои инҳо лозим нест: беморон (агар рӯза бемориро вазнинтар кунад), мусофирон дар масофаи беш аз ~90 км, занони ҳомила ва ширдеҳ (ҳангоми хатар барои саломатӣ), занони дар давраи ҳайз ва нифос, пирамардону пиразанони ноқодир. Манбаъ: Қуръон (Сураи «Ал-Бақара», ояҳои 184–185).

Мусофир ҳақ дорад рӯза нагирад ва он рӯзҳоро пас аз Рамазон қазо кунад. Агар сафар осон бошад ва рӯза ба саломатӣ зарар нарасонад, гирифтани рӯза авлотар аст. Ҳангоми сафар ба кишваре бо минтақаи вақтии дигар, бояд тибқи вақти маҳаллии он ҷо рӯза гирифт. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Ҷуброни рӯзаи гузашта ё ботилшуда — як рӯз дар ивази як рӯз — дар ҳар вақти сол пас аз Рамазон. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Ҷазои вазнин барои шикастани қасдонаи рӯзаи Рамазон бидуни узри шаръӣ. Тибқи тартиби аниқ: аввал қазо, сипас яке аз се — озод кардани банда (таърихан), ё 60 рӯзи паёпай рӯза гирифтан, ё 60 нафар мискинро таом додан. Манбаъ: Ҳадисҳо (Бухорӣ, Муслим); «Ал-Ҳидоя».

Не. Каффорат танҳо барои шикастани қасдона бидуни узри шаръӣ лозим мешавад. Шикастани рӯза бинобар беморӣ, дарди шадид ё наҷоти ҷон танҳо қазо лозим мекунад. Манбаъ: «Нур аль-Идоҳ».

Фидя — садақаи моддӣ барои рӯзаҳои аз даст рафта. Танҳо аз ҷониби касоне дода мешавад, ки бинобар бемории музмини ладармонпазир ё пирии шадид ба рӯза қодир нестанд. Дар соли 2026 Шӯрои уламо муқаррар намуд: 420 сомонӣ барои 30 рӯз (14 сомонӣ дар як рӯз). Манбаъ: Қуръон (Сураи «Ал-Бақара», ояти 184); Фатвои Шӯрои уламои ҶТ 2026.

Не. Ҳомиладорӣ ва ширдиҳӣ ҳолатҳои муваққатӣ мебошанд. Чунин занон вазифадоранд рӯзаҳои аз даст рафтаро баъдан бо рӯза қазо кунанд. Пардохти фидя аз онҳо қабул намешавад. Манбаъ: «Радд аль-Муҳтор».

Фидяи додашуда садақаи оддӣ мешавад. Шахс вазифадор аст ҳамаи рӯзаҳои аз даст рафтаи Рамазонро бо рӯза (қазо) ҷуброн кунад. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Не, аммо ин суннати Паёмбар ﷺ аст. Беҳтарин ифтор — бо адади тоқ (1 ё 3 дона) хурмо ё оби покиза. Манбаъ: Ҳадисҳо (Абу Довуд, Термизӣ).

Саҳарӣ — хӯроки пеш аз субҳ пеш аз оғози рӯза. Вақти саҳарӣ бо фарорасии субҳи содиқ (вақти Бомдод) хотима меёбад. Дар сайти VaqtiNamoz вақти Бомдод ба хотимаи вақти саҳарӣ мувофиқ аст. Паёмбари акрам ﷺ фармудаанд, ки дар саҳарӣ баракат аст.

Таровеҳ — намози суннате, ки танҳо дар Рамазон, пас аз намози Хуфтон хонда мешавад. Дар мазҳаби ҳанафӣ (дар ҳамаи кишварҳои ОМ) он 20 ракъат аст. «Таровеҳ» яъне «истироҳат» — пас аз ҳар чор ракъат намозгузорон фосила медиҳанд. Тарк кардани таровеҳ бидуни узр макруҳ аст. Манбаъ: Иҷмои саҳобаҳо; «Радд аль-Муҳтор».

Санаи дақиқи он аз ҷониби Аллоҳ пӯшида нигоҳ дошта шудааст. Тибқи суннати қавӣ, онро бояд дар шабҳои тоқи даҳаи охири Рамазон ҷустуҷӯ кард. Дар кишварҳои ОМ бештарин таваҷҷӯҳ ба шаби 27-ум дода мешавад. Манбаъ: Ҳадисҳо (Бухорӣ, Муслим).

Эътикоф — монандани доимӣ дар масҷид дар даҳаи охири Рамазон бо ниятти ибодат. Ин суннати кифоя аст: агар ҳатто як нафар дар маҳалла эътикоф кунад, вазифа аз дигарон соқит мешавад. Занон дар ҷои вижаи хонаи худ эътикоф мекунанд. Манбаъ: «Нур аль-Идоҳ»; «Ал-Ҳидоя».

Садақаи фитр — садақаи воҷибӣ дар поёни Рамазон. Он рӯзаро аз хатоҳои хурд тоза мекунад ва ба ниёзмандон барои дарёфти арзандаи ид кумак мекунад. Дар соли 2026 дар Тоҷикистон андозааш 7 сомонӣ аз як нафар муқаррар шудааст. Манбаъ: Ҳадисҳо (Ибни Аббос); «Ал-Ҳидоя»; Фатвои Шӯрои уламои ҶТ 2026.

Барои ҳар мусулмон ки дар субҳи рӯзи Иди Фитр молу мулки зиёда аз талаботи асосии зиндагӣ дошта бошад. Раиси оила онро аз тарафи худ ва кӯдакони ноболиғ мепардозад. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Бояд пеш аз оғози намози Иди Фитр ба дасти ниёзмандон расад. Агар пас аз намоз дода шавад, воҷиб бо таъхир адо шудааст. Метавон аз чанд рӯзи охири Рамазон низ дод. Манбаъ: Ҳадисҳо (Бухорӣ).

Бале. Мазҳаби ҳанафӣ пардохти пул ба арзиши гандум ё ҷавро афзалтар мешуморад — зеро барои гирандагон осонтар аст. Манбаъ: Фатвоҳои Имом Абӯ Ҳанифа; «Ал-Ҳидоя».

Ба падару модар, фарзандон, зан/шавҳар ва одамони доро додан ҷоиз нест. Закот ва садақаи фитрро ба бародару хоҳарон, хешовандони дур ё ниёзмандони бегона медиҳанд. Манбаъ: «Радд аль-Муҳтор»; Шӯрои уламои ҶТ.

Закот — яке аз аркони Ислом, пардохти воҷибии солонаи барои ниёзмандон. Вақте пардохт мешавад, ки моли озод ба ҳадди нисоб расида ва аниқан як соли қамарӣ гузашта бошад. Пардохти он дар Рамазон савоби бештаре дорад. Манбаъ: Қуръон (Сураи «Ат-Тавба», ояти 60).

Дар соли 2026 — 64 000 сомонӣ (тибқи нархи тилло). Агар шахс ин маблағ ё зиёдтарро дошта ва як сол нигоҳ дошта бошад — вазифадор аст 2,5% (1 600 сомонӣ) бипардозад. Нисоби соли 2025 — 36 900 сомонӣ буд. Манбаъ: Фатвои Шӯрои уламои ҶТ 2026.

Маблағи пасандозро ба 40 тақсим кунед — ин 2,5% аст. Масалан: 100 000 сомонӣ ÷ 40 = 2 500 сомонӣ закот. Манбаъ: Шарҳи Шӯрои уламои ҶТ.

Ҳадди нисоб: тилло — 85 грамм, нуқра — 600 грамм. Аз расидагони нисоб 2,5% пардохт мешавад. Агар тилло ё нуқра аз нисоб кам бошад — закот надорад. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Аз манзили шахсӣ ва мошине ки барои истифодаи худ аст — не. Аз амволи тиҷоратӣ ва даромади иҷора — бале, агар маблағ ба нисоб расида ва як сол гузашта бошад. Закоти мол тибқи нархи фурӯш ҳисоб мешавад. Манбаъ: «Ал-Ҳидоя».

Бале — агар қарздор қарзро эътироф карда ва бозгардонданӣ бошад. Метавон ҳар сол ё ҳангоми бозгашти пул барои ҳамаи солҳо як ҷо пардохт кард. Агар қарздор камбағал бошад ё бозгашти онро дер кунад — закот аз ин пул воҷиб нест. Манбаъ: «Мухтасар аль-Қудурӣ».

Ба падару модар, бобою бибиҳо, фарзандон, набераҳо ва зан/шавҳар додан ҷоиз нест. Ба падару модари зан ё шавҳар, бародару хоҳарон ва дигар хешовандони ниёзманд метавон дод. Манбаъ: «Радд аль-Муҳтор»; Шӯрои уламои ҶТ.

Тибқи ояти 60 сураи «Ат-Тавба»: фақирон, мискинон, ҷамъкунандагони закот, касоне ки дилашонро ба Ислом моил кардан лозим аст, барои озод кардани асирон, қарздорони бузург, садақа дар роҳи Аллоҳ ва мусофирони дармонда. Манбаъ: Қуръон; Шӯрои уламои ҶТ.

Тибқи Ислом — пас аз расидан ба балоғат (писарон аз 12-солагӣ, духтарон аз 9-солагӣ). То ин вақт рӯза ихтиёрӣ аст. Духтурон барои кӯдакон то 18-сола рӯзаро тавсия намедиҳанд. Қарор падару модар ва духтур якҷоя мегиранд. Манбаъ: Фатвоҳои Шӯрои уламои ҶТ; Идораи тандурустии Душанбе.

Қатъиян манъ накунед. Тавзеҳ диҳед, ки рӯза барои кӯдакон воҷиб нест. Алтернатива пешниҳод кунед: кӯмак дар тайёр кардани ифтор, кӯмак ба ниёзмандон. Муҳим он аст, ки кӯдак дастгириро ҳис кунад, на маҷбуриятро. Манбаъ: asiaplus.tj, равоншинос Нигина Мамаҷонова.