Рамазан туралы сұрақтар

Ораза — Исламның бес парызының бірі. Бұл таң атқаннан (Таңертеңгі намаз) күн батқанға дейін (Ақшам намазы) тамақтан, судан және жыныстық жақындықтан толық тыйылу болып, жүректе ниет болуы шарт. Рамазан орзасы кез келген жақсы істің сауабын еселеп арттырады. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Ораза жетілген (ұлдар үшін әдетте 12 жастан, қыздар үшін 9 жастан), есі дұрыс және ораза ұстауға қабілетті әр мұсылман үшін парыз. Егер жетілу белгілері байқалмаса, 15 жасқа толған адам балиғатқа жеткен деп есептеледі. Дерек: «Әл-Хидая»; Қазақстан Дін істері жөніндегі ДУМК фатуалары (2026).

Жоқ. Ниет — ораздың парыз шарты. Адам бүкіл күн ештеңе жемесе-ішпесе де, бірақ жүрегінде Алла үшін ораза ұстаған ниет болмаса, ол күн есептелмейді. Дерек: «Нур әл-Идах».

Рамазан орзасына ниетті кешке бастап шариғат түс уақытына дейін — яғни Таңертеңгі намаз бен Ақшам арасындағы уақыттың жартысына дейін — жасауға болады. Бұл астрономиялық түс және Бесін намазының уақытымен сәйкес келмейді. Шарт: таң атқаннан бері ештеңе жемедіңіз-ішпедіңіз. Дерек: «Радд әл-Мухтар».

Жоқ. Ниеттің орны — жүрек. Алла үшін ораза ұстап жатқаныңызды түсіну — өзі ниет. Оны дауыстап айту («Навайту ан асума...») — сүннет (мустахаб), бірақ шарт емес. Дерек: «Әл-Хидая».

Иә. Ханафи мазхабында ниет Рамазанның әр күні жаңартылады, өйткені әр ораза күні — жеке ғибадат. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Сәресі жемегендік орзаны жойып жібермейді. Таң атқаннан кейін оянсаңыз — ештеңе жемеңіз-ішпеңіз, жүрегіңізде ниет жасаңыз және күн батқанға дейін ораза ұстаңыз. Дерек: Ғалымдар кеңесі фатуалары.

Ай күнтізбесі бойынша — жаңа айды бақылау арқылы. Ресми күндер әр елдің Ғалымдар кеңесі (Муфтият) тарапынан есептеу мен бақылау негізінде жарияланады. 2026 жылы Қазақстанда Рамазан 19 ақпанда басталып, 20 наурызда аяқталды. Дерек: ОА елдерінің діни басқармаларының ресми дереккөздері.

Жоқ. Қазақстан және басқа ОА елдерінің тұрғындары өз елінің ДУМК фатуаларына сәйкес ораза ұстап және аяқтауы шарт — жамағатта бөлінушіліктен (фитна) сақтану үшін. Дерек: ОА елдерінің діни басқармаларының фатуалары.

Иә. Ораза мен намаз — Исламның екі жеке парызы. Намазды тастау үлкен күнәсі, бірақ шынайы Рамазан орзасы соған қарамастан дұрыс есептеледі. Намаз оқымайтындығын себеп етіп орзаны тастау мүлдем жайыз емес. Дерек: ДУМҚ (Қазақстан) фатуалары.

Жоқ. Ауыздағы табиғи сілекейді жұту орзаны бұзбайды. Бірақ сілекейді әдейі жинап жұту мәкрүх. Дерек: «Әл-Хидая».

Ораза бұзылмайды. Есіңізге түскен бойда тоқтаңыз және орзаны жалғастырыңыз. Ол күнді қаза қылудың қажеті жоқ. Дерек: Хадис (әл-Бухари, Муслим); «Мухтасар әл-Қудури».

Иә — егер сол кезде орзаны есіңізде ұстасаңыз. Күн батқанға дейін тамақтан тыйылып, Рамазаннан кейін ол күнді қаза қылу (каффаратсыз) керек. Ханафи мазхабында ораза кезінде ауыз бен мұрынды шайқастыру мәкрүх. Дерек: «Нур әл-Идах».

Ораза кезінде тіс пастасын қолдану жұтып алу қаупінен мәкрүхи тахрими. Егер паста жұтылмаса, ораза ресми түрде бұзылмайды, бірақ тісті сәресіден бұрын немесе ауыз ашқаннан кейін тазалаған дұрыс. Күні бойы мисуак қолдану ұсынылады. Дерек: «Радд әл-Мухтар»; ДУМҚ.

Еріксіз құсу орзаны бұзбайды — егер түкіріп тасталса. Егер құсық аузын толтырып, адам оны әдейі қайтарып жұтса — ораза бұзылады және қаза керек болады. Егер адам әдейі толық аузын кусса — ораза да бұзылады. Дерек: «Әл-Хидая».

Тамақ жұтылмай түкіріліп тасталса, ораза бұзылмайды. Бірақ мұны үлкен қажетсіз жасау мәкрүх. Дерек: «Фатавои Хиндия».

Қанның өзі орзаны бұзбайды. Бірақ қан тамаққа кетіп жұтылса — және қанның дәмі сілекейден басым болса — ораза бұзылады және қаза керек. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Иә. Шомылу және душ қабылдау (суыту немесе тазалану үшін) жайыз. Маңыздысы — су аузға, мұрынға немесе құлаққа кірмесін. Дерек: «Әл-Хидая».

Жоқ. Теріге атыр, дезодорант немесе крем жағу орзаны бұзбайды. Дерек: Заманауи ханафи ғалымдарының фатуалары; ДУМҚ.

Егер адам әдейі түтін (темекі, насыбай) немесе қалың буды иіскесе — ораза бұзылады. Көше шаңын немесе машина түтінін кездейсоқ иіскеу орзаны бұзбайды. Дерек: «Радд әл-Мухтар».

Қазақстан ДУМК-нің ресми ұстанымына сәйкес: кез келген тамшылатқыш (физраствор да) және тағамдық уколдар (глюкоза, витаминдер) орзаны бұзады. Ауырсынуды басатын уколдар мен тағамдық емес вакциналар орзаны бұзбайды, бірақ оларды кешке жасатқан дұрыс. Созылмалы аурулар кезінде дәрігер мен жергілікті ғалыммен кеңесіңіз. Дерек: ДУМҚ фатуалары.

Жоқ. Көз тамшысы орзаны бұзбайды, оның дәмі тамақта сезілсе де. Дерек: «Әл-Хидая» (Абу Ханифаға сәйкес).

Иә. Мұрын тамшылары мен дәрілік құлақ тамшылары ішке тікелей жол болғандықтан орзаны бұзады. Ол күнді қаза қылу керек. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Иә. Ингалятор тыныс жолдары мен өңешке кіретін майда дәрі бөлшектерін бүркиді — сондықтан орзаны бұзады. Созылмалы астмамен ауыратын науқастар фидия төлей алады. Дерек: Ислам академияларының заманауи медициналық фатуалары.

Тіс емдеудің өзі орзаны бұзбайды. Ораза науқас су, қан немесе дәрі жұтып алса ғана бұзылады. Сондықтан емдеуді ауыз ашқаннан кейін жасатқан дұрыс. Дерек: ОА елдерінің діни басқармаларының фатуалары.

Қанның шығуы (хижама, венадан қан алу, жара) орзаны бұзбайды. Пайғамбарымыз ﷺ ораза ұстап хижама жасатқан. Бірақ қан тапсыру дене әлсіздігіне алып келсе — мұны күндіз жасату мәкрүх. Дерек: «Нур әл-Идах»; Хадис (әл-Бухари).

Жоқ. Ихтилам адамның еркінен тыс болып, орзаны бұзбайды. Оянғаннан кейін ғұсыл алып орзаны жалғастырыңыз. Дерек: «Әл-Хидая».

Иә. Ректалды немесе вагиналды дәрілік шамдарды енгізу орзаны бұзады. Ол күнді қаза қылу керек. Дерек: «Радд әл-Мухтар».

Жоқ. Кез келген таблетканы жұту (сусыз да болса) орзаны бұзады және қаза керек. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури»; ОА елдерінің ғалымдарының фатуалары.

Егер хайыз күн батқанға дейін басталса, ол күннің орзасы өзінен-өзі бұзылады және жарамсыз болады. Рамазаннан кейін хайыз күндерінің барлығы қаза қылынады — бір күн үшін бір күн. Дерек: «Әл-Хидая».

Ораза уақытша немесе тұрақты түрде мыналар үшін міндетті емес: науқастар (ораза ауруды ауырлатса), ~90 км-ден астам жол жүрген мүсәпірлер, жүкті және емізуші әйелдер (денсаулыққа қауіп болғанда), хайыз және нифас кезіндегі әйелдер, ораза ұстай алмайтын қарттар. Дерек: Құран (Бақара сүресі, 184–185-аяттар).

Мүсәпір ораза ұстамай, бұл күндерді Рамазаннан кейін қаза қылу құқығына ие. Егер сапар жеңіл болса және ораза денсаулыққа зиян тигізбесе, ораза ұстаған дұрыс. Басқа уақыт белдеуіндегі елге сапар кезінде сол жергілікті уақытқа сәйкес ораза ұсталады. Дерек: «Әл-Хидая».

Өткізіп жіберілген немесе бұзылған ораза күнін толтыру — бір күн орнына бір күн — Рамазаннан кейін жылдың кез келген уақытында. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Рамазан орзасын шариғаттық ұзырсыз әдейі бұзғаны үшін ауыр жаза. Нақты тәртіпте орындалады: алдымен қаза, содан кейін үштің бірі — құлды азат ету (тарихи жағынан), немесе 60 күн үздіксіз ораза ұстау, немесе 60 кедейді тамақтандыру. Дерек: Хадистер (әл-Бухари, Муслим); «Әл-Хидая».

Жоқ. Каффарат шариғаттық ұзырсыз әдейі бұзылғанда ғана қажет болады. Ауырудан, қатты ауырсынудан немесе өмірді сақтап қалу үшін ораза бұзылса, қаза ғана керек. Дерек: «Нур әл-Идах».

Фидия — өткізіп жіберілген ораза күндері үшін материалдық өтем (садақа). Емделмейтін созылмалы ауруға немесе терең қарттыққа байланысты ораза ұстай алмайтындар ғана төлейді. 2026 жылы Қазақстанда сомасы ДУМҚ тарапынан белгіленеді. Дерек: Құран (Бақара сүресі, 184-аят); ДУМҚ фатуасы.

Жоқ. Жүктілік және емізу уақытша жағдай. Мұндай әйелдер кейінірек өткізілген күндерді ораза арқылы қаза қылулары шарт. Олардан фидия қабылданбайды. Дерек: «Радд әл-Мухтар».

Төленген фидия қарапайым садақаға айналады. Адам Рамазанда өткізілген барлық күндерді ораза арқылы (қаза) толтыруға міндетті. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Жоқ, бірақ бұл Пайғамбар ﷺ сүннеті. Тақ санда (1 немесе 3 дана) құрма немесе таза сумен ауыз ашу ең жақсысы. Дерек: Хадистер (Әбу Дауыт, Термизи).

Сәресі — ораза ұстар алдындағы таңертеңгі тамақ. Сәресі уақыты таң атқанда (Бамдат намазының уақыты) аяқталады. VaqtiNamoz сайтында Бамдат уақыты сәресінің аяқталу уақытына сәйкес келеді. Пайғамбар ﷺ сәресіде береке барын айтқан.

Тарауих — тек Рамазанда, Құптан намазынан кейін оқылатын сүннет намаз. Ханафи мазхабында (барлық ОА елдерінде) ол 20 рақаттан тұрады. «Тарауих» сөзі «демалу» мағынасын береді — әр төрт рақаттан кейін намазшылар тынымға шығады. Ұзырсыз тарауихты тастау мәкрүх. Дерек: Сахабалардың ижмасы; «Радд әл-Мухтар».

Оның нақты күні Алла тарапынан жасырын сақталады. Күшті сүннетке сәйкес оны Рамазанның соңғы 10 күнінің тақ түндерінде іздеу керек. ОА елдерінде 27-түнге ерекше назар аударылады. Дерек: Хадистер (әл-Бухари, Муслим).

Рамазанның соңғы 10 күнінде ғибадат ниетімен мешітте тұрақты болу. Бұл кифая сүннеті: егер ауылда кем дегенде бір адам итикаф отырса, басқалардан міндет алынады. Әйелдер өз үйлеріндегі арнайы жерде итикаф отырады. Дерек: «Нур әл-Идах»; «Әл-Хидая».

Рамазан соңында берілетін уажып садақа. Ол орзаны ұсақ қателерден тазартады және мұқтаждарға мейрамды лайықты қарсы алуға көмектеседі. 2026 жылы Қазақстанда сомасы ДУМҚ тарапынан белгіленеді. Дерек: Хадистер (Ибн Аббас); «Әл-Хидая»; ДУМҚ фатуасы.

Ораза мейрамы таңында негізгі қажеттіліктерінен артық мүлкі бар әр мұсылман үшін. Үй басшысы өзі және кәмелетке толмаған балалары үшін төлейді. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Ораза мейрамының намазына дейін мұқтаждарға жетуі керек. Намаздан кейін берілсе — міндет кешіктіріліп орындалған болады. Рамазанның соңғы күндерінде де беруге болады. Дерек: Хадистер (әл-Бухари).

Иә. Ханафи мазхабы бидай немесе арпаның құнымен ақша төлеуді артық деп санайды — алушылар үшін ыңғайлырақ. Дерек: Имам Абу Ханифаның фатуалары; «Әл-Хидая».

Ата-ана, балалар, жұбайы және бай адамдарға беруге жайыз емес. Зекет пен фитр садақасы аға-інілерге, алыс туыстарға немесе бейтаныс мұқтаждарға беріледі. Дерек: «Радд әл-Мухтар»; ДУМҚ.

Зекет — Исламның парыздарының бірі, мұқтаждар пайдасына жылдық уажып төлем. Бос мүлік нисаб мөлшеріне жетіп, дәл бір ай жылы өткеннен кейін төленеді. Зекетті Рамазанда төлеу одан да сауапты. Дерек: Құран (Тауба сүресі, 60-аят).

2026 жылы нисаб алтынның бағасына қарай белгіленеді. Адам сол сомаға немесе одан көбіне ие болып, бір жыл сақтаса — 2,5% төлеуі шарт. Дерек: ДУМҚ фатуасы 2026.

Барлық жинақты 40 қа бөліңіз — бұл 2,5%. Мысалы: 1 000 000 теңге ÷ 40 = 25 000 теңге зекет. Дерек: ДУМҚ түсіндірмесі.

Алтын үшін нисаб — 85 грамм, күміс үшін — 600 грамм. Нисабқа жеткен мөлшерден 2,5% төленеді. Алтын немесе күміс нисабтан аз болса — зекет жоқ. Дерек: «Әл-Хидая».

Жеке тұрғын үй мен өзі үшін қолданылатын машинадан — жоқ. Коммерциялық жылжымайтын мүліктен және жалдау кірісінен — иә, жалпы сома нисабқа жетіп, бір жыл өтсе. Коммерциялық тауарлардың зекеті сату бағасы бойынша есептеледі. Дерек: «Әл-Хидая».

Иә — егер қарызгер қарызды мойындап, қайтаруға дайын болса. Зекетті жыл сайын немесе ақша қайтқанда өткен жылдардың барлығы үшін бір рет төлеуге болады. Қарызгер кедей болса немесе қайтаруды кешіктірсе — бұл ақшадан зекет уажып емес. Дерек: «Мухтасар әл-Қудури».

Ата-ана, аталар мен әжелер, балалар, немерелер және жұбайға беруге жайыз емес. Қайын ата, қайын ене, аға-інілер, қарындастар және басқа мұқтаж туыстарға беруге болады. Дерек: «Радд әл-Мухтар»; ДУМҚ.

Тауба сүресінің 60-аятына сәйкес: факирлер, мискіндер, зекет жинаушы және басқарушылар, жүректерін Исламға тартуды қажет ететіндер, тұтқыннан азат ету, ірі қарызгерлер, Алла жолындағы садақа және қиналған мүсәпірлер. Дерек: Құран; ДУМҚ.

Ислам бойынша — балиғатқа жеткеннен кейін (ұлдарда әдетте 12 жастан, қыздарда 9 жастан). Бұл уақытқа дейін ораза ерікті. Дәрігерлер 18 жасқа дейінгі балаларға ораза ұстауды ұсынбайды, өйткені организм әлі қалыптасуда. Шешімді ата-ана дәрігермен бірлесіп қабылдайды. Дерек: ДУМҚ фатуалары; Алматы денсаулық сақтау басқармасы.

Қатаң тыйым салмаңыз. Орзаның балалар үшін уажып еместігін түсіндіріңіз. Баламалы нұсқа ұсыныңыз: ауыз ашуды дайындауға көмек, кедейлерге көмек — бұлардың барлығы Рамазанда жақсы іс саналады. Баланың мәжбүрлікті емес, қолдауды сезінуі маңызды. Дерек: психолог Нигина Мамажонова.