Рамазан жөнүндө суроолор

Ораза — Исламдын беш парзынын бири. Бул таң атканда (Бамдат намазы) батышка чейин (Шам намазы) тамак-аштан, суудан жана жыныстык жакындыктан толук тыйылуу болуп, жүрөктө ниет болушу шарт. Рамазандагы ораза ар кандай жакшы иштин сообун эселеп арттырат. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Ораза жетилген (балдар үчүн адатта 12 жаштан, кыздар үчүн 9 жаштан), акылы жайында жана ораза кармоого жөндөмдүү ар бир мусулман үчүн парз. Эгер жетилүү белгилери байкалбаса, 15 жашка толгон адам балагатка жеткен деп эсептелет. Булак: «Аль-Хидая»; Кыргызстан Муфтияты фатвалары (2026).

Жок. Ниет — орозонун парз шарты. Адам бүтүн күн эч нерсе жебесе-ичпесе да, бирок жүрөгүндө Аллах үчүн ораза карманган ниет болбосо, ал күн эсептелбейт. Булак: «Нур аль-Идах».

Рамазан орозосуна ниетти кечинден шариат түш убагына чейин — башкача айтканда Бамдат менен Шам ортосундагы убактынын жарымына чейин — кылса болот. Бул астрономиялык түш убагы жана Бешим намазынын убагы менен дал келбейт. Шарт: таң атканда бери эч нерсе жебедиңиз-ичпедиңиз. Булак: «Радд аль-Мухтар».

Жок. Ниеттин орду — жүрөк. Аллах үчүн ораза кармап жатканыңызды түшүнүү — өзү эле ниет. Аны катуу айтуу («Навайту ан асума...») — сүннөт (мустахаб), бирок шарт эмес. Булак: «Аль-Хидая».

Ооба. Ханафий мазхабында ниет Рамазандын ар бир күнү жаңыланат, анткени ар бир ораза күнү — өзүнчө ибадат. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Саарлык жебегендик орозону жокко чыгарбайт. Таң аткандан кийин ойгонсоңуз — эч нерсе жебеңиз-ичпеңиз, жүрөгүңүздө ниет кылыңыз жана күн батканга чейин ораза карманыңыз. Булак: Уламалар кеңеши фатвалары.

Ай календары боюнча — жаңы ай жарыгын байкоо аркылуу. Расмий күндөр ар бир өлкөнүн Уламалар кеңеши (Муфтият) тарабынан эсептөө жана байкоо негизинде жарыяланат. 2026-жылы Кыргызстанда Рамазан 19-февралда башталып, 20-мартта аяктады. Булак: БА өлкөлөрүнүн диний башкармаларынын расмий булактары.

Жок. Кыргызстан жана башка БА өлкөлөрүнүн калкы өз өлкөсүнүн Муфтиятынын фатваларына ылайык ораза кармашы жана аяктатышы шарт — жамаат ичинде бөлүнүүдөн (фитна) сакталуу үчүн. Булак: БА өлкөлөрүнүн диний башкармаларынын фатвалары.

Ооба. Ораза жана намаз — Исламдын эки өзүнчө парзы. Намазды таштоо чоң күнөө, бирок самимий Рамазан орозосу муну менен бирге туура эсептелет. Намаз окубагандыгы себеп болуп орозону таштоо такыр жайыз эмес. Булак: Кыргызстан Муфтияты фатвалары.

Жок. Оозундагы табигый сөлөкөтту жутуу орозону бузбайт. Бирок сөлөкөтту атайылап топтоп жутуу макруһ. Булак: «Аль-Хидая».

Ораза бузулбайт. Эстеген замат токтоңуз жана орозону улантыңыз. Ал күндү казо кылуунун кереги жок. Булак: Хадис (аль-Бухари, Муслим); «Мухтасар аль-Кудури».

Ооба — эгер ошол учурда орозону эстеп жатсаңыз. Күн батканга чейин тамак-аштан тыйылып, Рамазандан кийин ал күндү казо кылуу (каффаратсыз) керек. Ханафий мазхабында ораза учурунда оозду жана мурунду ашыкча чайкоо макруһ. Булак: «Нур аль-Идах».

Ораза учурунда тиш пастасын колдонуу жутуп алуу коркунучунан улам тахримий макруһ. Эгер паста жутулбаса, ораза расми жактан бузулбайт, бирок тишти саарлыктан мурун же ооз ачкандан кийин жуу жакшыраак. Күн ичинде мисвак колдонуу сунушталат. Булак: «Радд аль-Мухтар»; Кыргызстан Муфтияты.

Эрксиз кусуу орозону бузбайт — эгер түкүрүп салынса. Эгер кусук оозду толтуруп, адам аны атайылап кайтарып жутса — ораза бузулат жана казо керек болот. Эгер адам атайылап толук оозду кусса — ораза да бузулат. Булак: «Аль-Хидая».

Тамак жутулбай түкүрүп салынса, ораза бузулбайт. Бирок муну чоң зарылсыз кылуу макруһ. Булак: «Фатавои Хиндия».

Кандын өзү орозону бузбайт. Бирок кан тамакка кетип жутулса — жана кандын даамы сөлөкөттөн көп болсо — ораза бузулат жана казо керек. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Ооба. Чомулуу жана душ алуу (муздатуу же тазалануу үчүн) жайыз. Маанилүүсү — суу оозго, мурунга же кулакка кирбесин. Булак: «Аль-Хидая».

Жок. Терге атыр, дезодорант же крем сүртүү орозону бузбайт. Булак: Заманбап ханафий уламаларынын фатвалары; Кыргызстан Муфтияты.

Эгер адам атайылап түтүн (тамеки, насвай) же калың буу жыттаса — ораза бузулат. Көчө чаңын же машина түтүнүн кокустан жыттоо орозону бузбайт. Булак: «Радд аль-Мухтар».

Кыргызстан Муфтиятынын расмий позициясына ылайык: каалаган тамчы (анын ичинде физраствор) жана азыктык уколдор (глюкоза, витаминдер) ораза бузат. Оорутпай турган уколдор жана азыктык эмес вакциналар ораза бузбайт, бирок аларды кечкисин жасаткан жакшы. Өнөкөт ооруларда дарыгер жана жергиликтүү алим менен кеңешиңиз. Булак: Кыргызстан Муфтияты, ДУМК фатвалары.

Жок. Көздүн тамчысы ораза бузбайт, анын даамы тамакта сезилсе да. Булак: «Аль-Хидая» (Абу Ханифага ылайык).

Ооба. Мурун тамчылары жана дарылык кулак тамчылары ичкери түз жол болгондуктан ораза бузат. Ал күндү казо кылуу керек. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Ооба. Ингалятор дем алуу жолдорuna жана өңкүргө кирүүчү майда дары бөлүкчөлөрүн бүркөйт — ошондуктан ораза бузат. Өнөкөт астма менен ооруган бейтаптар фидия төлөй алат. Булак: Ислам академияларынын заманбап медициналык фатвалары.

Тиш дарылатуунун өзү ораза бузбайт. Ораза бейтап суу, кан же дарыны жутса гана бузулат. Ошондуктан дарылатууну ооз ачкандан кийин жасаткан жакшы. Булак: БА өлкөлөрүнүн диний башкармаларынын фатвалары.

Кандын чыгуусу (хижама, венадан кан алуу, жара) ораза бузбайт. Пайгамбарыбыз ﷺ ораза кармап хижама жасаткан. Бирок кан тапшыруу дене алсыздыгына алып келсе — муну күндүз жасаткан макруһ. Булак: «Нур аль-Идах»; Хадис (аль-Бухари).

Жок. Ихтилам адамдын эркинен тышкары болуп, ораза бузбайт. Ойгонгондон кийин гусл алып орозону улантыңыз. Булак: «Аль-Хидая».

Ооба. Ректалдык же вагиналдык дарылык шамдарды киргизүү ораза бузат. Ал күндү казо кылуу керек. Булак: «Радд аль-Мухтар».

Жок. Каалаган таблетканы жутуу (суусуз да болсо) ораза бузат жана казо керек. Булак: «Мухтасар аль-Кудури»; БА өлкөлөрүнүн уламаларынын фатвалары.

Эгер хайыз күн батканга чейин башталса, ал күндүн орозосу өзү эле бузулат жана жараксыз болот. Рамазандан кийин хайыз күндөрүнүн баары казо кылынат — бир күн үчүн бир күн. Булак: «Аль-Хидая».

Ораза убактылуу же туруктуу жактан төмөнкүлөр үчүн милдеттүү эмес: оорулуулар (ораза оорулуукту оордотсо), ~90 км дан ашык жол жүрүп жаткан мусапырлар, кош бойлуу жана эмизүүчү аялдар (саламаттыкка коркунуч болгондо), хайыз жана нифас мезгилиндеги аялдар, ораза кармай албаган карылар. Булак: Куран (Бакара сүрөсү, 184–185-аяттар).

Мусапыр ораза кармабай, бул күндөрдү Рамазандан кийин казо кылуу укугуна ээ. Эгер сапар жеңил болсо жана ораза саламаттыкка зыян тийгизбесе, ораза кармоо жакшыраак. Башка убакыт алкагындагы өлкөгө сапар кылганда, ошол жергиликтүү убактыга ылайык ораза кармалат. Булак: «Аль-Хидая».

Өткөрүлүп жиберилген же бузулган ораза күнүн толуктоо — бир күн үчүн бир күн — Рамазандан кийин жылдын каалаган убагында. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Рамазан орозосун шариаттык узурсуз атайылап бузгандыгы үчүн оор жаза. Так тартипте аткарылат: алгач казо, андан кийин үчөөнүн бири — кулду азат кылуу (тарыхый жагынан), же 60 күн үзгүлтүксүз ораза кармоо, же 60 жарды тамактандыруу. Булак: Хадистер (аль-Бухари, Муслим); «Аль-Хидая».

Жок. Каффарат шариаттык узурсуз атайылап бузгандa гана керек болот. Оорулук, катуу оору же жашоону сактап калуу үчүн ораза бузулса, казо гана керек. Булак: «Нур аль-Идах».

Фидия — өткөрүлүп жиберилген ораза күндөрү үчүн материалдык өтүп берүү (садака). Дарыланбаган өнөкөт оорулуктан же чоңоюп кеткен картаңдыктан ораза кармай алгандар гана төлөйт. 2026-жылы Кыргызстанда суммасы жергиликтүү Муфтият тарабынан белгиленет. Булак: Куран (Бакара сүрөсү, 184-аят); Кыргызстан Муфтияты фатвасы.

Жок. Кош бойлуулук жана эмизүү убактылуу абал. Мындай аялдар кийинчерээк өткөрүлгөн күндөрдү ораза аркылуу казо кылышы шарт. Алардан фидия кабыл алынбайт. Булак: «Радд аль-Мухтар».

Төлөнгөн фидия жөнөкөй садакага айланат. Адам Рамазанда өткөрүлгөн бардык күндөрдү ораза аркылуу (казо) толуктоого милдеттүү. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Жок, бирок бул Пайгамбар ﷺ сүннөтү. Так санда (1 же 3 даана) хурма же таза суу менен ооз ачуу эң жакшысы. Булак: Хадистер (Абу Давут, Термизи).

Саарлык — ораза кармаардан мурун жеген таң тамагы. Саарлык убагы таң атканда (Бамдат намазынын убагы) аяктайт. VaqtiNamoz сайтында Бамдат убагы саарлыктын аяктоо убагына туура келет. Пайгамбар ﷺ саарлыкта берекет бар экенин айткан.

Таравих — Рамазанда гана, Куптан намазынан кийин окулган сүннөт намаз. Ханафий мазхабында (бардык БА өлкөлөрүндө) ал 20 ракааттан турат. «Таравих» сөзү «эс алуу» маанисин берет — ар төрт ракааттан кийин намазчылар тыным алат. Узурсуз таравихти таштоо макруһ. Булак: Сахабалардын иджмасы; «Радд аль-Мухтар».

Анын так күнү Алла тарабынан жашырын сакталат. Күчтүү сүннөткө ылайык аны Рамазандын акыркы 10 күнүнүн так түндөрүндө издөө керек. БА өлкөлөрүндө 27-түнгө артыкча көңүл бурулат. Булак: Хадистер (аль-Бухари, Муслим).

Рамазандын акыркы 10 күнүндө ибадат ниети менен мечитте туруктуу болуу. Бул кифая сүннөтү: эгер кыштакта жок дегенде бир адам итикаф отурса, башкалардан милдет алынат. Аялдар өз үйлөрүндөгү атайын жерде итикаф отурат. Булак: «Нур аль-Идах»; «Аль-Хидая».

Рамазандын аягында берилүүчү важиб садака. Ал орозону майда каталардан тазалайт жана муктаждарга майрамды татыктуу тосуп алууга жардам берет. 2026-жылы Кыргызстанда ар бир адам үчүн суммасы жергиликтүү Муфтият тарабынан белгиленет. Булак: Хадистер (Ибн Аббас); «Аль-Хидая»; Кыргызстан Муфтияты фатвасы.

Ораза майрамы таңында негизги керектөөлөрүнөн ашкан мүлккө ээ болгон ар бир мусулман үчүн. Үй башчысы өзү жана жетилбеген балдары үчүн төлөйт. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Ораза майрамынын намазына чейин муктаждарга жетиши керек. Намаздан кийин берилсе — милдет кечиктирилип аткарылган болот. Рамазандын акыркы күндөрүндө да берүүгө болот. Булак: Хадистер (аль-Бухари).

Ооба. Ханафий мазхабы буудай же арпанын наркы менен акча төлөөнү артык деп эсептейт — алуучулар үчүн ыңгайлуураак. Булак: Имам Абу Ханифанын фатвалары; «Аль-Хидая».

Ата-эне, балдар, жубайы жана бай адамдарга берүүгө жайыз эмес. Зекет жана фитир садакасы ага-ини, эже-сиңди, алыскы туугандар же бейтааныш муктаждарга берилет. Булак: «Радд аль-Мухтар»; Кыргызстан Муфтияты.

Зекет — Исламдын парздарынын бири, муктаждар пайдасына жылдык важиб төлөм. Эркин мүлк нисаб өлчөмүнө жетип, так бир ай жылы өткөндөн кийин төлөнөт. Зекетти Рамазанда төлөө андан да сообдуу. Булак: Куран (Тавба сүрөсү, 60-аят).

2026-жылы нисаб алтындын баасына карап белгиленет. Адам ошол суммага же андан көбүнө ээ болуп, бир жыл сактаса — 2,5% төлөшү шарт. Булак: Кыргызстан Муфтияты фатвасы 2026.

Бардык топтомду 40 кө бөлүңүз — бул 2,5%. Мисалы: 100 000 сом ÷ 40 = 2 500 сом зекет. Булак: Кыргызстан Муфтияты түшүндүрмөсү.

Алтын үчүн нисаб — 85 грамм, күмүш үчүн — 600 грамм. Нисабга жеткен суммадан 2,5% төлөнөт. Алтын же күмүш нисабдан аз болсо — зекет жок. Булак: «Аль-Хидая».

Жеке турак жай жана өзү үчүн колдонулган машинадан — жок. Коммерциялык кыймылсыз мүлктөн жана ижара кирешесинен — ооба, жалпы сумма нисабга жетип, бир жыл өтсө. Коммерциялык товарлардын зекети сатуу баасы боюнча эсептелет. Булак: «Аль-Хидая».

Ооба — эгер карызкор карызды моюнга алып, кайтарганга даяр болсо. Зекетти жыл сайын же акча кайтканда өткөн жылдардын баары үчүн бир жолу төлөөгө болот. Карызкор жарды болсо же кайтарышты кечиктирсе — бул акчадан зекет важиб эмес. Булак: «Мухтасар аль-Кудури».

Ата-эне, ата-бабалар, балдар, небере-чөбөрөлөр жана жубайга берүүгө жайыз эмес. Кайын ата, кайын эне, ага-ини, эже-сиңди жана башка муктаж туугандарга берүүгө болот. Булак: «Радд аль-Мухтар»; Кыргызстан Муфтияты.

Тавба сүрөсүнүн 60-аятына ылайык: факирлер, мискиндер, зекет жыйноочу жана башкаруучулар, жүрөктөрүн Исламга тартуу керек болгондор, туткундан бошотуу, ири карызкорлор, Алла жолундагы садака жана кыйналган мусапырлар. Булак: Куран; Кыргызстан Муфтияты.

Ислам боюнча — балагатка жеткенден кийин (балдарда адатта 12 жаштан, кыздарда 9 жаштан). Бул убакытка чейин ораза ыктыярдуу. Дарыгерлер 18 жашка чейинки балдарга ораза кармоону сунуштабайт, анткени организм али калыптанып жатат. Чечимди ата-эне дарыгер менен биргеликте кабыл алат. Булак: Кыргызстан Муфтияты фатвалары; Бишкек саламаттык сактоо башкармалыгы.

Катуу тыйба. Орозо балдар үчүн важиб эмес экенин түшүндүрүңүз. Альтернатива сунуштаңыз: ооз ачууну даярдоого жардам, жардыларга жардам — булардын баары Рамазанда жакшы иш эсептелет. Бала мажбурлукту эмес, колдоо-сүйөмдү сезиши маанилүү. Булак: психолог Нигина Мамажонова.