Namoz qoidalari

Namoz — Islomning besh ruknidan biri, kunlik vojib ibodat. U balog'atga yetgan va aql-hushi joyida bo'lgan har bir musulmon erkak va ayol uchun farz-ayindir.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Oltita shart: 1) Ritual poklik (tahorat va g'usl), 2) Badan, kiyim va namoz o'qiladigan joyning najasat (ifloslik)dan pok bo'lishi, 3) Avratni yopish, 4) Namoz vaqtining kirishi, 5) Qiblaga yuzlanish, 6) Samimiy niyat. Bulardan biri bo'lmasa, namoz to'g'ri emas.

Manba: «Al-Hidoya»

Avrat — yopilishi farz bo'lgan tana qismlari. Erkaklar uchun — kindikdan tizzagacha. Ayollar uchun — yuz, kaft va oyoq tovonidan tashqari butun badan. Kiyim shaffof bo'lmasligi kerak.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Qibla — Makkadagi muazzam Ka'baga yo'nalish bo'lib, musulmonlar namoz paytida unga yuzlanadi. Markaziy Osiyoda bu yo'nalish janubi-g'arbga to'g'ri keladi. Uni quyosh, kompas yoki maxsus mobil ilovalar orqali aniqlash mumkin.

Manba: «Al-Hidoya»

Oddiy kir (tuproq, chang, bo'yoq) namozni buzmaydi. Ammo kiyimda najasat (peshob, qon, axlat yoki tanga (dirham) kattaligidan katta bo'lgan spirt) bo'lsa — namoz to'g'ri emas, kiyimni yuvish kerak.

Manba: «Nur al-Idoh»

Niyat qalbda qilinadi. Kishi qaysi namozni o'qishini aniq anglab olishi kerak. Niyatni ovoz chiqarib aytish — sunnat (mustahab), lekin shart emas.

Manba: «Radd al-Muhtor»

Tahorat — ma'lum tana a'zolarini ritual yuvish. To'rtta farzi: 1) Yuzni bir marta yuvish, 2) Ikki qo'lni tirsakkача yuvish, 3) Boshning chorak qismini nam qo'l bilan masih tortish, 4) Ikki oyoqni to'piq suyagigacha yuvish.

Manba: Qur'on (Moida surasi, 5:6); «Al-Hidoya»

1. «Bismilloh» deyish. 2. Ikki kaftni 3 marta yuvish. 3. Og'iz va burnni 3 martadan chayish. 4. Yuzni 3 marta yuvish. 5. Avval o'ng, so'ng chap qo'lni tиrsakkacha 3 martadan yuvish. 6. Butun bosh, quloqlar va bo'ynini 1 marta masih tortish. 7. Avval o'ng, so'ng chap oyoqni to'piq suyagigacha 3 martadan yuvish.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

1) Hojat chiqarish (peshob, axlat, yel chiqishi). 2) Yara chetidan qon yoki yiring oqishi. 3) Og'iz to'la qusish. 4) Yotgan yoki tayanib uxlash. 5) Hushdan ketish yoki mast bo'lish.

Manba: «Al-Hidoya»

G'uslning uchta farzi: 1) Og'izni yaxshilab chayish. 2) Burnni yaxshilab yuvish. 3) Butun badanni shunday yuvish kerakki, birorta quruq joy qolmasin (soch ildizlari ham).

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

G'usl quyidagilardan keyin farz bo'ladi: 1) Jinsiy yaqinlik (maniy chiqmasa ham). 2) Uyqu yoki o'ngda ihtilom bo'lish. 3) Ayolda hayzning tugashi. 4) Nifosning tugashi. G'ulsiz namoz o'qish qat'iyan haromdir.

Manba: «Al-Hidoya»

Tayammum — suvning o'rniga toza tuproq, qum yoki tosh bilan tahorat olish. Joiz bo'ladi, agar: atrofda ~2 km masofada suv bo'lmasa, suv juda sovuq bo'lib kasallik xavfi bo'lsa, yoki jarohatlari tufayli kishi suvdan foydalana olmasa.

Manba: «Nur al-Idoh»

Besh farz namoz: Bomdod (Fajr), Peshin (Zuhr), Asr, Shom (Mag'rib) va Xufton (Isha).

Manba: Ulamolar ijmosi

Haqiqiy tong otishidan quyosh chiqishigacha. 4 rakat: 2 rakat sunnat va 2 rakat farz.

Manba: «Al-Hidoya»

Quyosh zenit nuqtasidan o'tgandan to predmetning soyasi o'zidan ikki baravar uzun bo'lgunicha. 10 rakat: 4 sunnat, 4 farz, 2 sunnat.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Peshin vaqtining tugashidan quyosh to'liq batishigacha. 4 rakat farz.

Manba: «Al-Hidoya»

Quyosh botgandan darhol kechki qizil shafaq yo'qolgunicha. 5 rakat: 3 farz va 2 sunnat.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Kechki shafaq yo'qolgandan to haqiqiy tong otishigacha. 6 rakat: 4 farz va 2 sunnat. Undan keyin Vitr namozi (3 rakat) o'qiladi.

Manba: «Al-Hidoya»

Vitr namozi vojibdir (darajasi farzdan biroz pastroq). Xufton namozidan keyin o'qiladi, 3 rakatdan iborat, uchinchi rakatda ruku'dan oldin «Qunut» duosi o'qiladi.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Uchta vaqt: 1) Quyosh chiqayotgan lahza. 2) Quyosh zeniti (to'g'ri ustida bo'lganda). 3) Quyosh botayotgan lahza (o'sha kunning Asr farzidan tashqari).

Manba: «Al-Hidoya»

Oltita: 1) Iftitoh takbiri («Allohu Akbar»). 2) Qiyom (tik turish). 3) Qiroat (Qur'on tilovat qilish). 4) Ruku' (bel qo'shish). 5) Ikki sajda. 6) Oxirgi o'tirish (qa'da). Bulardan birini tark etish namozni bekor qiladi.

Manba: «Nur al-Idoh»

Qiyomda — sajda qilinadigan joyga. Ruku'da — oyoq barmoqlariga. Sajdada — burun uchiga. O'tirishda — tizzalarga. Ko'zlarni yumish makruhdur.

Manba: «Maroqil-Faloh»

Tilni to'liq tushunish shart emas, ammo namoz ichidagi Qur'on suralari, takbirlar va tashahhud qat'iyan arab tilida asl nusxasida o'qilishi kerak. Namozni o'zbek, rus yoki tojik tarjimasida o'qish joiz emas.

Manba: «Radd al-Muhtor»

Har rakatda (farz namozlarning 3- va 4-rakatlaridan tashqari) «Al-Fotiha» surasini va undan keyin qisqa bir surani (masalan, «Al-Ixlos», «Al-Kavsar») yoki kamida uchta qisqa oyatni o'qish vojibdir.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

«Bismilloh» faqat har rakatda «Al-Fotiha» surasidan oldin (ichida) o'qiladi. Qo'shimcha qisqa suradan oldin «Bismilloh» aytish shart emas.

Manba: «Al-Hidoya»

Oldinga shunday egilish kerakki, bel va bosh to'g'ri gorizontal chiziq hosil qilsin. Qo'llarni tizzalarga qo'yib, barmoqlarni ochib tutish kerak. Bu vaziyatda uch marta (ichda) «Subhana Robbiyyal-Azim» deyiladi.

Manba: «Nur al-Idoh»

Kishi 7 a'zo bilan yerga tegadi: peshona va burun, ikki kaft, ikki tizza va ikkala oyoqning barmoqlari. Bu vaziyatda uch marta «Subhana Robbiyyal-A'lo» deyiladi.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Erkaklar chap oyoq ustida o'tirib, o'ng oyoqni tikka qo'yadi va barmoqlarini qibla tomonga yo'naltiradi. Ayollar chap songa o'tirib, ikkala oyoqni o'ng tomonga chiqaradi. Qo'llar tizzalar yaqinida sonlar ustiga qo'yiladi.

Manba: «Al-Hidoya»

Har o'tirishda «Attahiyyot» duosi o'qiladi. Oxirgi o'tirishda «Attahiyyot»dan keyin salavot (Allohumma salli...) va qisqa duo o'qish vojibdir.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Namoz salom berish bilan tugallanadi. Namozchi avval o'ng tomonga boshini burib «Assalomu alaykum va rahmatulloh» deydi, so'ng chap tomonga burib xuddi shuni takrorlaydi.

Manba: «Nur al-Idoh»

1) Namozda gapirish. 2) Ovqat yoki ichimlik. 3) Tahoratning buzilishi. 4) Avratning bir rukn vaqtidan ko'proq ochiq qolishi. 5) Ko'krakni qibladan burish. 6) Namoz bilan bog'liq bo'lmagan ketma-ket uchta katta harakat.

Manba: «Al-Hidoya»

Jilmayish hech narsani buzmaydi. Faqat namozchining o'zi eshitadigan kulgisi — faqat namozni buzadi. Qo'shnilari ham eshitadigan baland kulgi — ham namozni, ham tahoratni buzadi (hanafiy mazhabida).

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Yo'tal va aksiris namozni buzmaydi — bular tabiiy jarayonlar. Namozda aksirgandan keyin «Alhamdulilloh» deyish joiz emas. Esanishni tiyishga harakat qilish, chap qo'lning orqa tomoni yoki lablar bilan og'izni yopish lozim.

Manba: «Radd al-Muhtor»

Agar xato oyat ma'nosini tubdan o'zgartirib yubormasa — namoz to'g'ri hisoblanadi. Xatoni tuzatib davom ettirish kifoya.

Manba: «Fatovoi Hindiya»

Farz namozlarni oddiy dangasalik yoki charchoq sababli o'tirib o'qish man' etiladi — ular to'g'ri bo'lmaydi. O'tirib o'qish faqat kasallik yoki ojizlik sababli joizdir. Sunnat namozlarini o'tirib o'qish mumkin, ammo savobi yarmiga tushadi.

Manba: «Al-Hidoya»

Telefon jiringlashi namozni buzmaydi. Bir qo'l bilan bitta qisqa harakat bilan qo'ng'iroqni o'chirish joiz, sajda qilinadigan joydan ko'zni uzmagan holda.

Manba: MO mamlakatlari Ulamolar kengashining zamonaviy fatvolari

Agar vojib (masalan, Fotihadan keyin sura o'qishni) tasodifan tark etsangiz, namoz oxirida «Attahiyyot»dan keyin faqat o'ng tomonga salom berib, ikki qo'shimcha sajda qilasiz, so'ngra qaytadan «Attahiyyot», salavot o'qib ikkala tomonga salom berasiz.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Azon — farz namozga chaqiriq. Iqomat — masjidda farz namozining boshlanishini bildirish. Ularni aytish erkaklar uchun kuchli sunnatdir (hatto uyda yolg'iz namoz o'qishsa ham). Ayollar uchun azon va iqomat aytish makruhdur.

Manba: «Al-Hidoya»

Besh vaqt namozni masjidda jamoat bilan o'qish sunnat muakkada (vojibga yaqin)dir. Jamoat namozi yolg'iz o'qilgan namozdan 27 barobar ko'proq savoblidir.

Manba: Hadislar (Buxoriy, Muslim); «Muxtasar al-Quduriy»

Yo'q. Hanafiy mazhabida imom ortida turgan muqtadiy sukut saqlab turadi. Imomning qiroati uning o'rniga ham hisoblanadi. Muqtadiy faqat boshida «Sano», o'tirishlarda «Attahiyyot» va ruku'-sajdalarda tasbehlarni (ichida) o'qiydi.

Manba: «Al-Hidoya»

Imom bu so'zlarni ruku'dan turganda aytadi. Uning ortidagi muqtadiy javob sifatida faqat «Robbana lakal-hamd» deydi.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Darhol imom bilan namozga qo'shiling. Imom ikkala tomonga salom bergandan keyin salom bermay, o'rndan turib kechikkan rakatlarni mustaqil ravishda tugallang.

Manba: «Nur al-Idoh»

Hanafiy mazhabiga ko'ra, ayol uchun eng yaxshi va eng savobli namoz — u o'z uyida, eng yopiq xonada o'qigan namozidir. Masjidga borish joiz, ammo sunnat emas.

Manba: «Radd al-Muhtor»

Saflar tekis va sich bo'lishi kerak — namozchilar yelkama-yelka turadilar, bo'shliq qoldirilmaydi. Avval imom orqasidagi birinchi saf to'ldiriladi, keyin ikkinchi saf va hokazo.

Manba: «Maroqil-Faloh»

Juma namozi faqat erkaklar uchun farzdir. Maxsus xutbadan keyin imom bilan o'qiladigan 2 rakat farzdan iborat bo'lib, o'sha kuni Peshin namozining o'rnini to'liq bosadi.

Manba: «Al-Hidoya»

Musofir — o'z shahri chegarasidan 90 km dan ortiq uzoqlashgan kishi. U 4 rakatli farz namozlarini (Peshin, Asr, Xufton) 2 rakatga qisqartirishi vojibdir. Bomdod, Shom va Vitr to'liq o'qiladi.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

O'tkazib yuborilgan namozlar imkon topilishi bilan qoplanishi kerak. Faqat farzlar va Vitr qoplanadi. Sunnat namozlar qoplanmaydi (istisno — Bomdod sunnati o'sha kuni tushgacha o'tkazilgan bo'lsa).

Manba: «Al-Hidoya»

Xronologik tartibga rioya qilish vojibdir. Masalan, Asr o'tkazilgan bo'lsa, avval uni, keyin Shomni o'qing. Istisno: agar 6 dan ortiq namoz o'tkazilsa, tartibga rioya qilish vojib bo'lmay qoladi.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Arab tilidagi Qur'on nusxasiga kichik tahoratsiz tegish man' etiladi. Qur'onni yoddan yoki telefon ekranidan tahoratsiz o'qish joizdir. G'usl kerak bo'lgan holatda (yoki hayz paytida) yoddan o'qish ham man' etiladi.

Manba: «Radd al-Muhtor»

Namoz tugagandan keyin mustahab bo'lib, Oyatul-Kursiy o'qilib, zikr qilinadi: 33 marta «Subhonalloh», 33 marta «Alhamdulilloh», 34 marta «Allohu Akbar» — va qo'llarni ko'tarib shaxsiy duo bilan yakunlanadi.

Manba: Sunnat (Sahih Muslim)

Ayol namozni yanada ixcham bajaradi: takbirda qo'llarini quloq emas, yelka darajasiga ko'taradi; ruku'da to'liq emas, faqat tizzalarga yetadigan darajada egiladi; sajdada qorni sonlariga va tirsaklari tanasiga yopishib turadi. O'tirishda chap soniga o'tirib, ikkala oyoqni o'ng tomonga chiqaradi.

Manba: «Al-Hidoya»

Ustidan uzoq ko'ylak yoki tunika (kamida tizzagacha) kiyilgan bo'lsa va gavda shakli yopiq bo'lsa, shim kiyib o'qilgan namoz to'g'ridir. Namozda yopishib turadigan kiyim makruh tahrimidir.

Manba: «Radd al-Muhtor»

Makiyaj oldin olingan tahoratni va namozni buzmaydi (unda najasat bo'lmasa). Ammo suv o'tkazmaydigan kosmetika (tonal, tush) yangi tahorat olishga imkon bermaydi — suv teriya va kiprikka albatta tegishi kerak.

Manba: Hanafiy ulamolarning zamonaviy fatvolari

Oddiy tirnoq bo'yog'i, akril va gel-lak suv o'tkazmaydigan qatlam hosil qiladi — u bilan tahorat to'g'ri emas. Tahoratdan oldin bo'yoqni olish kerak. Xina terini bo'yaydi, qatlam hosil qilmaydi — shuning uchun tahoratni buzmaydi.

Manba: Ulamolar kengashi va DUMK fatvolari

Hanafiy mazhabida ayolning oyoq tovoni avrat hisoblanmaydi. Uyda, poklikda oyoq yalang namoz o'qilsa, to'g'ri hisoblanadi. Ammo paypoq yoki oyoqni yopadigan uzun etakli kiyim kiyish afzalroqdir.

Manba: «Al-Hidoya»

Boshning to'rtdan bir qismidan kamrog'i ochilsa — namoz buzilmaydi. To'rtdan bir qismi yoki undan ko'pi ochiq bo'lib, 3 marta «Subhonalloh» o'qiladigan vaqtcha shunday qolsa — namoz to'g'ri emas.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Yo'q, Juma va Hayit namozlari ayollar uchun vojib emas. Juma kuni Juma namozi vaqtida ayol uyida oddiy Peshin namozini o'qiydi.

Manba: «Al-Hidoya»

Qat'iyan man' etiladi. Namoz o'qilmaydi va hayz tugagandan keyin o'tkazilgan namozlar qoplanmaydi.

Manba: Ijmo (ulamolar yakdilligi); «Nur al-Idoh»

Tug'ruqdan keyingi qon oqishining to'liq to'xtaguniga qadar (ko'pi bilan 40 kun) namoz o'qish man'. Qon oqishi to'xtashi bilan (hatto 10 kunda bo'lsa ham) ayol g'usl qilib namoz o'qishni boshlaydi. Bu davrdagi o'tkazilgan namozlar qoplanmaydi.

Manba: «Radd al-Muhtor»

Yo'q. Ayollar uchun azon va iqomat aytish makruhdur. Ayollar to'g'ridan-to'g'ri niyat qilib namozni boshlaydilar.

Manba: «Muxtasar al-Quduriy»

Eng qimmatli ixtiyoriy kecha namozi (2 dan 8 rakatgacha). Xufton namozi va majburiy uyqudan keyin, tong otishiga qadar tunning so'nggi uchdan birida o'qiladi.

Manba: Payg'ambar ﷺ sunnati; «Nur al-Idoh»

Ixtiyoriy ertalabki namoz (2 dan 8 rakatgacha). Vaqti quyosh chiqishidan taxminan 40 daqiqadan keyin boshlanadi va quyosh zenit nuqtasiga yetgunicha davom etadi.

Manba: Hadislar (Sahih Muslim); «Maroqil-Faloh»

Biror ish to'g'risida Allohdan to'g'ri yo'l so'rash uchun o'qiladigan 2 rakatli namoz. Namozdan keyin maxsus «Istikhora» duosi o'qiladi. Javob albatta tushda kelmasdan ham bo'lishi mumkin: ish xayrli bo'lsa sharoit qulay bo'ladi, zarar keltirsa to'siqlar paydo bo'ladi.

Manba: Hadis (Sahih al-Buxoriy)

Tahiyyatul-Masjid — «masjidni salomlash» namozi (2 rakat). Masjidga kirgan har kim o'tirishdan oldin bu 2 rakatni o'qish mustahab. Bu Payg'ambar ﷺ belgilab ketgan sunnatdir.

Manba: Hadis (Buxoriy, Muslim)