Намаздын эрежелери

Намаз — Исламдын беш рукундарынын бири, күнүмдүк милдеттүү ибадат. Ал балакатка жеткен жана акыл-эси дурус болгон ар бир мусулман эркек жана аял үчүн фарыз-айын.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Алты шарт: 1) Ритуалдык тазалык (таарат жана гусул), 2) Денени, кийимди жана намаз окулуучу жерди наджасаттан тазалык, 3) Авратты жаап коюу, 4) Намаз убактысынын кириши, 5) Кыблага карай бурулуу, 6) Самимий ниет. Булардын бири болбосо, намаз туура болбойт.

Булак: «Аль-Хидая»

Аврат — жабылышы фарыз болгон дене мүчөлөрү. Эркектерде — киндиктен тизеге чейин. Аялдарда — жүз, алаканы жана буттун табанынан башка бүткүл дене. Кийим ачык болбошу керек.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Кыбла — Меккедеги муаззам Кааба үйүнө карай тарап, мусулмандар намаз учурунда ага карайт. Борбордук Азияда бул тарап түштүк-батышты көздөйт. Аны күн, компас же атайын мобилдик тиркемелер аркылуу аныктоого болот.

Булак: «Аль-Хидая»

Кадимки кир (топурак, чаң, боёк) намазды бузбайт. Бирок кийимде наджасат (заара, кан, тезек же монетадан чоң алкогол) болсо — намаз туура болбойт, кийимди жуу керек.

Булак: «Нур аль-Идах»

Ниет жүрөктө кылынат. Адам кандай намаз окуп жатканын так аң-сезиши керек. Ниетти добуш менен айтуу — сүннөт (мустахаб), бирок шарт эмес.

Булак: «Радд аль-Мухтар»

Таарат — белгилүү дене мүчөлөрүн ритуалдык жуу. Төрт фарзы: 1) Жүздү бир жолу жуу, 2) Эки колду тирсекке чейин жуу, 3) Башынын чейрегин нымдуу кол менен масих тартуу, 4) Эки бутту топуктан жогору жуу.

Булак: Куран (Маида сүрөсү, 5:6); «Аль-Хидая»

1. «Бисмилла» айтуу. 2. Эки алаканды 3 жолу жуу. 3. Оозду жана мурунду 3 жолудан чайкоо. 4. Жүздү 3 жолу жуу. 5. Алды оң, анан сол колду тирсекке чейин 3 жолудан жуу. 6. Бүт баш, кулактар жана моюнга 1 жолу масих тартуу. 7. Алды оң, анан сол бутту топуктан 3 жолудан жуу.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

1) Дарет кылуу (заара, тезек, жел чыгышы). 2) Жарадан кан же ирин сызылышы. 3) Оозу толо кусуу. 4) Жатып же сүйөнүп уктоо. 5) Эстен кетүү же мас болуу.

Булак: «Аль-Хидая»

Гусулдун үч фарзы: 1) Оозту жакшылап чайкоо. 2) Мурунду жакшылап жуу. 3) Бүт денени ар бир жери нымдалаарлык кылып жуу (чачтын тамырлары да).

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Гусул төмөнкүлөрдөн кийин фарыз болот: 1) Жыныстык катнаш (уюл болбосо да). 2) Уйкуда же ойгонуп уюл болуу. 3) Аялда хайыздын аяктоосу. 4) Нифастын аяктоосу. Гусулсуз намаз окуу катуу харам.

Булак: «Аль-Хидая»

Таяммум — суунун ордуна таза топурак, кум же таш менен таарат алуу. Жол берилет, эгер: ~2 км аралыкта суу болбосо, суу өтө суук болуп оорусу коркунучу болсо же жаралары сабаптуу адам сууну колдоно албаса.

Булак: «Нур аль-Идах»

Беш фарыз намаз: Бамдат (Фажр), Бешим (Зуур), Аср, Шам (Магриб) жана Куптан (Иша).

Булак: Уламалардын ижмасы

Чын таңдан күн чыкканга чейин. 4 ракаат: 2 ракаат сүннөт жана 2 ракаат фарыз.

Булак: «Аль-Хидая»

Күн зенитинен өткөндөн нерсенин көлөкөсү өзүнөн эки эсе узун болгонго чейин. 10 ракаат: 4 сүннөт, 4 фарыз, 2 сүннөт.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Бешим убактысы аяктагандан күн толук батканга чейин. 4 ракаат фарыз.

Булак: «Аль-Хидая»

Күн баткандан дароо кечки кызыл шапак жок болгонго чейин. 5 ракаат: 3 фарыз жана 2 сүннөт.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Кечки шапак жок болгондон чын таңга чейин. 6 ракаат: 4 фарыз жана 2 сүннөт. Андан кийин Витр намазы (3 ракаат) окулат.

Булак: «Аль-Хидая»

Витр намазы важиб (деңгээли фарыздан бир аз төмөн). Куптан намазынан кийин окулат, 3 ракааттан турат, үчүнчү ракаатта руку'дан мурун «Кунут» дуасы окулат.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Үч убакыт: 1) Күн чыгып жаткан учур. 2) Күн зениттин чокусунда турганда. 3) Күн батып жаткан учур (ошол күнкү Аср фарызынан башка).

Булак: «Аль-Хидая»

Алтоо: 1) Ифтитах такбири («Аллаху Акбар»). 2) Кыям (тик туруу). 3) Кыраат (Куран окуу). 4) Руку (белди ийүү). 5) Эки сежде. 6) Акыркы отуруу (кааде). Булардын бирин таштоо намазды жокко чыгарат.

Булак: «Нур аль-Идах»

Кыямда — сежде кылынуучу жерге. Руку'да — буттун манжаларына. Сежде кылганда — мурундун учуна. Отурганда — тизелерге. Көздү жумуу макруһ.

Булак: «Мараки аль-Фалях»

Тилди толук түшүнүү шарт эмес, бирок намаздагы Куран сүрөлөрү, такбирлер жана ташаҳуд катуу арап тилинде аслы менен окулушу керек. Намазды кыргызча, орусча же өзбекче котормодо окуу жол берилбейт.

Булак: «Радд аль-Мухтар»

Ар бир ракаатта (фарыз намаздардын 3- жана 4-ракааттарынан башка) «Аль-Фатиха» сүрөсүн жана андан кийин кыска сүрөнү (мис: «Аль-Ихлас», «Аль-Каусар») же болбосо жок дегенде үч кыска аятты окуу важиб.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

«Бисмилла» ар бир ракаатта «Аль-Фатиха» сүрөсүнөн мурун гана (ичинде) айтылат. Кошумча кыска сүрөдөн мурун «Бисмилла» айтуу шарт эмес.

Булак: «Аль-Хидая»

Алдыга ошондой ийилүү керек, арка менен баш түз горизонталдык сызык пайда кылсын. Колдорду тизелерге коюп, манжаларды жайып кармоо керек. Бул абалда үч жолу «Субхана Роббияль-Азим» айтылат.

Булак: «Нур аль-Идах»

Адам 7 мүчө менен жерге тийет: маңдай менен мурун, эки алакан, эки тизе жана эки буттун манжалары. Бул абалда үч жолу «Субхана Роббияль-А'ля» айтылат.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Эркектер сол бут үстүндө отуруп, оң бутту тик коюп, манжаларын кыблага бурат. Аялдар сол санга отуруп, эки бутту оң жакка чыгарат. Колдор тизелерге жакын санда турат.

Булак: «Аль-Хидая»

Ар бир отурганда «Аттахият» дуасы окулат. Акыркы отурганда «Аттахияттан» кийин салават (Аллахумма салли...) жана кыска дуа окуу важиб.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Намаз салам берүү менен аяктайт. Намазчы алды оңго башын бурат да «Ассаламу алейкум ва рахматулла» дейт, анан солго бурат да ошондой кайталайт.

Булак: «Нур аль-Идах»

1) Намазда сүйлөшүү. 2) Тамак же суу ичүү. 3) Тааратты бузуу. 4) Авраттын бир рукун убактысынан узак ачык калышы. 5) Кыбладан кеудени буруу. 6) Намаз менен байланышпаган катар үч чоң кыймыл.

Булак: «Аль-Хидая»

Жылмайуу эч нерсени бузбайт. Намазчынын өзү уккан күлкүсү — намазды гана бузат. Коңшулары да укаарлык чоң күлкү — намазды да, тааратты да бузат (ханафий мазхабында).

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Жөтөл жана ассыруу намазды бузбайт — булар табигый процесстер. Намазда ассыргандан кийин «Алхамдулилла» айтуу жол берилбейт. Эснегенди басуука аракет кылуу, сол колдун арт жагы же эрин менен оозду жабуу керек.

Булак: «Радд аль-Мухтар»

Эгер жаңылыш аяттын маанисин кардиналдуу өзгөртпөсө — намаз туурадыр. Жаңылышты оңдоп улантуу жетиштүү.

Булак: «Фатава Хиндия»

Фарыз намаздарды кадимки жалкоолук же чарчагандыктан отуруп окуу тыюу салынат — алар жарактуу болбойт. Отуруп окуу жалгыз оору же алсыздык учурунда жол берилет. Сүннөт намаздарды отуруп окуса болот, бирок алардын сообу жарымга кемийт.

Булак: «Аль-Хидая»

Телефондун чалышы намазды бузбайт. Бир кол менен бир кыска кыймыл менен чалууну өчүрүүгө болот, сежде кылынуучу жерден көздү айырбай туруп.

Булак: Борбордук Азия өлкөлөрүнүн Уламалар кеңешинин заманбап фатвалары

Эгер важибти (мис: Фатихадан кийин сүрөнү окуунну) туура эмес таштасаңыз, намаздын аягында «Аттахияттан» кийин жалгыз оңго салам берип, эки кошумча сежде кыласыз, андан кийин кайра «Аттахият», салават окуп, эки жакка салам бересиз.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Азан — фарыз намазга чакыруу. Икамат — мечиттеги фарыз намаздын башталышын билдирүү. Аларды айтуу эркектер үчүн күчтүү сүннөт (үйдө жалгыз намаз окуса да). Аялдар үчүн азан жана икамат айтуу макруһ.

Булак: «Аль-Хидая»

Беш убактылуу намазды мечитте жамаат менен окуу сүннөт муаккада (важибге жакын). Жамаат намазы жалгыз окулган намаздан 27 эсе кымбат.

Булак: Хадистер (Бухари, Муслим); «Мухтасар аль-Кудури»

Жок. Ханафий мазхабында имамдын артындагы муктади үн чыгарбай турат. Имамдын кыраатынын ордун ал үчүн да баштайт. Муктади жалгыз башталышта «Сана», отуруулар да «Аттахият» жана руку'-сежделерде тасбихтерди (ичинде) окуйт.

Булак: «Аль-Хидая»

Имам бул сөздөрдү руку'дан тургандан айтат. Анын артындагы муктади жооп катары жалгыз «Роббана лакаль-хамд» дейт.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Дароо имам менен намазга кошулуңуз. Имам эки жакка салам бергенден кийин салам бербей, ордунан туруп, өткөрүп алган ракааттарды өз алдынча аяктаңыз.

Булак: «Нур аль-Идах»

Ханафий мазхабы боюнча, аял үчүн эң мыкты жана эң соопту намаз — аны өз үйүндө, эң жабык бөлмөдө окуган намазы. Мечитке барууга уруксат берилет, бирок сүннөт эмес.

Булак: «Радд аль-Мухтар»

Сафтар түз жана ыкчам болушу керек — намазчылар ийин тийиштире туруп, бош жер калтырбайт. Алдымен имамдын артындагы биринчи сап толтурулат, андан кийин экинчи сап жана башкалар.

Булак: «Мараки аль-Фалях»

Жума намазы жалгыз эркектер үчүн фарыз. Атайын жума хутбасынан кийин имам менен окулуучу 2 ракаат фарыздан турат жана ошол күнү бешим намазын толугу менен алмаштырат.

Булак: «Аль-Хидая»

Мусапыр — өз шаарынын чегинен 90 км дан ашык алыстаган адам. Ал 4 ракааттуу фарыз намаздарды (Бешим, Аср, Куптан) 2 ракаатка кыскартышы важиб. Бамдат, Шам жана Витр толук окулат.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Өткөрүп жиберилген намаздар биринчи мүмкүнчүлүктө толтурулушу керек. Жалгыз фарыздар жана Витр толтурулат. Сүннөт намаздар толтурулбайт (жалгыз Бамдат сүннөтү ошол күн түшкө чейин өткөрүлсө — толтурулат).

Булак: «Аль-Хидая»

Хронологиялык тартипти сактоо важиб. Мисалы, Аср өткөрүлсө, алды аны, анан Шамды окуңуз. Өзгөчөлүк: эгер 6 дан ашык намаз өткөрүлсө, тартипти сактоо важиб болбой калат.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Арап тилиндеги Куранга кичи тааратсыз тийүүгө болбойт. Куранды жаттан же телефон экранынан тааратсыз окуу жол берилет. Гусул зарыл болгон абалда (же хайыз учурунда) жаттан окуу да тыюу салынат.

Булак: «Радд аль-Мухтар»

Намаз аяктагандан кийин мустахаб болуп, Аятул-Курсий окулат, андан кийин зикир кылынат: 33 жолу «Субханалла», 33 жолу «Алхамдулилла», 34 жолу «Аллаху Акбар» — жана колдорду өйдө кылып жеке дуа менен аяктайт.

Булак: Сүннөт (Сахих Муслим)

Аял намазды андан да ыкчамыраак аткарат: такбирде колдорун кулакка эмес, ийинге чейин жогору кылат; руку'да толук ийилбей, тизелерге жеткен деңгелде ийилет; сежде кылганда карыны санына жана чыканактары денесине жабышып турат. Отурганда сол санга отуруп, эки бутту оң жакка чыгарат.

Булак: «Аль-Хидая»

Үстүнөн узун көйнөк же туника (жок дегенде тизеге чейин) кийинилсе жана денесинин формасы жабылган болсо, шым менен окулган намаз туурадыр. Намазда тыгыз кийим макруһ тахрими.

Булак: «Радд аль-Мухтар»

Макияж мурда алынган тааратты жана намазды бузбайт (ичинде наджасат болбосо). Бирок суу өтпөгөн косметика (тонал, тушь) жаңы таарат алууга мүмкүнчүлүк бербейт — суу терини жана кирпикти чокул тийишти тийиши керек.

Булак: Ханафий уламаларынын заманбап фатвалары

Кадимки тырмак лагы, акрил жана гель-лак суу өтпөгөн катмар пайда кылат — алар менен таарат жарактуу болбойт. Тааратты алардан мурун лакты кетирүү керек. Хина терини боёйт, катмар пайда кылбайт — ошондуктан тааратты бузбайт.

Булак: Уламалар кеңешинин жана ДУМК фатвалары

Ханафий мазхабында аялдын бут табаны аврат эсептелбейт. Үйдө, тазалыкта жалаяк намаз окулса, туура. Бирок байпак же бутту жабуучу узун этекти кийиниш жакшыраак.

Булак: «Аль-Хидая»

Башынын чейрегинен азыраагы ачылса — намаз бузулбайт. Чейреги же андан көбү ачык болуп, «Субханалла» 3 жолу айтылыш убактысынча ошондой болсо — намаз жарактуу эмес.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Жок, Жума жана Айт намаздары аялдар үчүн важиб эмес. Жума күнү Жума намазы убагында аял үйүндө кадимки Бешим намазын окуйт.

Булак: «Аль-Хидая»

Катуу тыюу салынат. Намаз окулбайт жана хайыз аяктагандан кийин өткөрүп алган намаздар толтурулбайт.

Булак: Ижма (уламалардын бир добуштуулугу); «Нур аль-Идах»

Туулгандан кийинки кан агуусу толук токтогунга чейин (эң дегенде 40 күн) намаз окуу тыюу салынат. Кан агуусу токтогондо (жетинчи күндө болсо да) аял гусул алып намаз окуй баштайт. Бул мезгилдеги өткөрүп алган намаздар толтурулбайт.

Булак: «Радд аль-Мухтар»

Жок. Аялдар үчүн азан жана икамат айтуу макруһ. Аялдар түздөн-түз ниет кылып намазды баштайт.

Булак: «Мухтасар аль-Кудури»

Эң баалуу ыктыярдуу түнкү намаз (2 ден 8 ракаатка чейин). Куптан намазы жана милдеттүү уйкудан кийин, таң атканга чейин түндүн акыркы үчтөн биринде окулат.

Булак: Пайгамбарыбыздын ﷺ сүннөтү; «Нур аль-Идах»

Ыктыярдуу эртелик намаз (2 ден 8 ракаатка чейин). Убактысы күн чыккандан болжол менен 40 мүнөттөн кийин башталат жана күн зениттин чокусуна жеткенге чейин уланат.

Булак: Хадистер (Сахих Муслим); «Мараки аль-Фалях»

Белгилүү бир иш жөнүндө Алладан туура жол сурануу үчүн окулуучу 2 ракааттуу намаз. Намаздан кийин атайын «Истихара» дуасы окулат. Жооп милдеттүү түрдө түшүндө кела бербейт: иш жакшы болсо шарт ыңгайлуу болот, зыяны болсо тоскоолдуктар пайда болот.

Булак: Хадис (Сахих аль-Бухари)

Тахияталмасжид — «мечитти куттуктоо» намазы (2 ракаат). Мечитке кирген ар бир адамга отурардан мурун бул 2 ракаатты окуу мустахаб. Бул Пайгамбарыбыз ﷺ белгилеп кеткен сүннөт.

Булак: Хадис (Бухари, Муслим)