Намаз ережелері

Намаз — бес парыздың бірі, күнделікті міндетті ибадат. Ол балиғ болған және есі дұрыс әрбір мұсылман ер мен әйелге парыз-айын.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Алты шарт: 1) Дәрет және ғұсыл арқылы тазалық, 2) Дене, киім және намаз оқылатын орынның нәжістен тазалығы, 3) Ауратты жабу, 4) Намаз уақытының кіруі, 5) Қиблаға бетін бұру, 6) Ниет ету. Осылардың бірі болмаса — намаз дұрыс болмайды.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Аурат — жабылуы парыз болған дене мүшелері. Еркектерде — кіндіктен тізеге дейін. Әйелдерде — жүз, алақан мен аяқ табанынан басқа бүкіл дене. Киім мөлдір болмауы керек.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Қибла — Меккедегі Кааба үйіне қараған бағыт, мұсылмандар намаз кезінде соған қарайды. Орталық Азияда бұл бағыт оңтүстік-батысты көздейді. Оны күн, компас немесе арнайы мобильдік қосымшалар арқылы анықтауға болады.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Кәдімгі кір (топырақ, шаң, бояу) намазды бұзбайды. Бірақ киімде нәжіс (зәр, қан, тезек немесе тиыннан үлкен алкоголь) болса — намаз дұрыс емес, киімді жуу керек.

Дереккөз: «Нур аль-Идах»

Ниет жүректе жасалады. Адам қандай намаз оқып жатқанын нақты сезінуі керек. Ниетті дауыс шығарып айту — сүннет (мұстахаб), бірақ шарт емес.

Дереккөз: «Радд аль-Мухтар»

Дәрет — белгілі дене мүшелерін ритуалдық жуу. Төрт парызы: 1) Бетті бір рет жуу, 2) Екі қолды шынтаққа дейін жуу, 3) Басының төрттен бірін дымқыл қолмен масих тарту, 4) Екі аяқты тобыққа дейін жуу.

Дереккөз: Құран (Мәида сүресі, 5:6); «Аль-Хидая»

1. «Бисмилла» айту. 2. Екі алақанды 3 рет жуу. 3. Аузды және мұрынды 3 реттен шайқау. 4. Бетті 3 рет жуу. 5. Алдымен оң, содан сол қолды шынтаққа дейін 3 реттен жуу. 6. Бүкіл бас, құлақтар мен мойынды 1 рет масих тарту. 7. Алдымен оң, содан сол аяқты тобықтан 3 реттен жуу.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

1) Дәрет шығару (зәр, тезек, жел шығуы). 2) Жарадан қан немесе іріңнің ағуы. 3) Аузы толы құсу. 4) Жатып немесе сүйеніп ұйықтау. 5) Есін жоғалту немесе мас болу.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Ғұсылдың үш парызы: 1) Аузды жақсылап шайқау. 2) Мұрынды жақсылап жуу. 3) Бүкіл денені ешбір жері кеппей жуу (шаш тамырлары да).

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Ғұсыл мына жағдайлардан кейін парыз болады: 1) Жыныстық жақындық (уял болмаса да). 2) Ұйқыда немесе ояу кезде уял болу. 3) Әйелде хайыздың аяқталуы. 4) Нифастың аяқталуы. Ғұсылсыз намаз оқу қатаң харам.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Таяммум — судың орнына таза топырақ, құм немесе таспен дәрет алу. Рұқсат етіледі, егер: ~2 км аумақта су болмаса, су өте суық болып ауру қаупі болса немесе жаралары себепті адам суды пайдалана алмаса.

Дереккөз: «Нур аль-Идах»

Бес парыз намаз: Таңертеңгілік/Бамдат (Фажыр), Бесін (Зухр), Екінті (Ғасыр), Ақшам (Мағриб) және Құптан (Иша).

Дереккөз: Ұламалардың ижмасы

Шынайы таңнан күн шыққанға дейін. 4 рәкат: 2 рәкат сүннет және 2 рәкат парыз.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Күн зениттен өткеннен заттың көлеңкесі өзінен екі есе ұзын болғанға дейін. 10 рәкат: 4 сүннет, 4 парыз, 2 сүннет.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Бесін уақыты аяқталғаннан күн толық батқанға дейін. 4 рәкат парыз.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Күн батқаннан бірден кешкі қызыл шапақ жоқ болғанға дейін. 5 рәкат: 3 парыз және 2 сүннет.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Кешкі шапақ жоқ болғаннан шынайы таңға дейін. 6 рәкат: 4 парыз және 2 сүннет. Одан кейін Уітір намазы (3 рәкат) оқылады.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Уітір намазы уәжіп (дәрежесі парыздан сәл төмен). Құптан намазынан кейін оқылады, 3 рәкаттан тұрады, үшінші рәкатта рүкуғдан бұрын «Құнут» дұғасы оқылады.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Үш уақыт: 1) Күн шығып жатқан сәт. 2) Күн зениттің шыңында тұрғанда. 3) Күн батып жатқан сәт (сол күнгі Екінті парызынан басқа).

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Алтауы: 1) Ифтитах тәкбірі («Аллаху Акбар»). 2) Қияам (тік тұру). 3) Қырааат (Құран оқу). 4) Рүкуғ (белді иіу). 5) Екі сәжде. 6) Соңғы отыру (қағда). Осылардың бірін тастасаң — намаз жарамсыз болады.

Дереккөз: «Нур аль-Идах»

Қияамда — сәжде жасалатын жерге. Рүкуғда — аяқтың саусақтарына. Сәжде кезінде — мұрынның ұшына. Отырғанда — тізелерге. Көздерді жұму мәкрүһ.

Дереккөз: «Мараки аль-Фалях»

Тілді толық түсіну міндетті емес, бірақ намаздағы Құран сүрелері, тәкбірлер мен ташаҳҳуд міндетті түрде арабша түпнұсқасымен оқылуы тиіс. Намазды қазақша, орысша немесе өзбекше аудармада оқуға болмайды.

Дереккөз: «Радд аль-Мухтар»

Әр рәкатта (парыз намаздардың 3-ші және 4-ші рәкаттарынан басқа) «Аль-Фатиха» сүресін және одан кейін қысқа бір сүрені (мыс: «Аль-Ихлас», «Аль-Кәусар») немесе кем дегенде үш қысқа аятты оқу уәжіп.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

«Бисмилла» тек әр рәкатта «Аль-Фатиха» сүресінен бұрын (ішінде) оқылады. Қосымша қысқа сүреден бұрын «Бисмилла» айту қажет емес.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Алдыға солай еңкею керек, арқа мен бас тік горизонталь сызық пайда қылсын. Қолдарды тізелерге қойып, саусақтарды жайып ұстау керек. Бұл қалыпта үш рет «Субхана Роббияль-Азым» айтылады.

Дереккөз: «Нур аль-Идах»

Адам 7 мүшемен жерге тиеді: маңдай мен мұрын, екі алақан, екі тізе және екі аяқтың саусақтары. Бұл қалыпта үш рет «Субхана Роббияль-А'ля» айтылады.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Еркектер сол аяқ үстінде отырып, оң аяқты тік қойып, саусақтарын қиблаға бұрады. Әйелдер сол жамбасқа отырып, екі аяқты оң жаққа шығарады. Қолдар тізелерге жақын санда тұрады.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Әр отырғанда «Аттахият» дұғасы оқылады. Соңғы отырғанда «Аттахияттан» кейін салауат (Аллахумма салли...) және қысқа дұға оқу уәжіп.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Намаз сәлем беру арқылы аяқталады. Намазшы алдымен оңға басын бұрады да «Ассаламу алейкум уа рахматулла» дейді, содан солға бұрады да сол сөзді қайталайды.

Дереккөз: «Нур аль-Идах»

1) Намазда сөйлесу. 2) Тамақ немесе су ішу. 3) Дәретті бұзу. 4) Ауратты бір рүкін уақытынан ұзақ ашық қалдыру. 5) Қибладан кеудені бұру. 6) Намазбен байланысты емес қатар үш үлкен қимыл.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Жымию ештеңені бұзбайды. Намазшының өзі естіген күлкісі — намазды ғана бұзады. Қоңшылары да ести алатын қатты күлкі — намазды да, дәретті де бұзады (ханафи мәзхабында).

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Жөтел мен түшкіру намазды бұзбайды — бұлар табиғи процестер. Намазда түшкіргеннен кейін «Альхамдулилла» айтуға болмайды. Есінуді сол қолдың арт жағымен немесе ерін арқылы аузды жауып тоқтатуға тырысу керек.

Дереккөз: «Радд аль-Мухтар»

Егер қате аяттың мағынасын түбегейлі өзгертпесе — намаз дұрыс. Қатені түзетіп жалғастыру жеткілікті.

Дереккөз: «Фатауа Хиндия»

Парыз намаздарды кәдімгі жалқаулық немесе шаршаушылықтан отырып оқуға тыйым салынады — олар жарамды болмайды. Отырып оқуға тек ауру немесе әлсіздік жағдайында рұқсат. Сүннет намаздарды отырып оқуға болады, бірақ сауабы жартыға кемиді.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Телефонның шалуы намазды бұзбайды. Бір қолмен бір қысқа қимылмен шалуды өшіруге болады, сәжде жасалатын жерден көзді айырмай тұрып.

Дереккөз: Орталық Азия елдерінің Ұламалар кеңесінің қазіргі заман фәтуалары

Егер уәжіпті (мыс: Фатихадан кейін сүрені оқуды) байқаусыз тастасаңыз, намаздың аяғында «Аттахияттан» кейін тек оңға сәлем беріп, екі қосымша сәжде жасайсыз, содан «Аттахият», салауат оқып, екі жаққа сәлем бересіз.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Азан — парыз намазға шақыру. Иқамат — мешіттегі парыз намаздың басталуын хабарлау. Оларды айту еркектер үшін күшті сүннет (жалғыз үйде намаз оқыса да). Әйелдер үшін азан мен иқамат айту мәкрүһ.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Бес уақыт намазды мешітте жамағатпен оқу сүннет муаккада (уәжіпке жақын). Жамағат намазы жалғыз оқылған намаздан 27 есе бағалы.

Дереккөз: Хадистер (Бұхари, Мүслім); «Мухтасар аль-Қудури»

Жоқ. Ханафи мәзхабында имамның артындағы мүқтади үнсіз тұрады. Имамның қырааты оның орнына да саналады. Мүқтади тек басында «Сана», отыруларда «Аттахият» және рүкуғ-сәжделерде тасбихтерді (ішінде) оқиды.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Имам бұл сөздерді рүкуғдан тұрғанда айтады. Оның артындағы мүқтади жауап ретінде тек «Роббана лакаль-хамд» дейді.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Бірден имаммен намазға қосылыңыз. Имам екі жаққа сәлем бергеннен кейін сәлем бермей, орнынан тұрып, өткізіп алған рәкаттарды өз бетінше аяқтаңыз.

Дереккөз: «Нур аль-Идах»

Ханафи мәзхабы бойынша, әйел үшін ең жақсы және ең сауапты намаз — өз үйінде, ең жабық бөлмеде оқыған намазы. Мешітке баруға рұқсат, бірақ сүннет емес.

Дереккөз: «Радд аль-Мухтар»

Сафтар тегіс және тығыз болуы керек — намазшылар иық тиістіріп тұрып, бос жер қалдырмайды. Алдымен имамның артындағы бірінші саф толтырылады, содан екінші саф және т.б.

Дереккөз: «Мараки аль-Фалях»

Жұма намазы тек еркектерге парыз. Арнайы жұма хутбасынан кейін имаммен оқылатын 2 рәкат парыздан тұрады және сол күні Бесін намазын толығымен алмастырады.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Мүсәпір — өз қаласының шегінен 90 км-ден асып кеткен адам. Ол 4 рәкатты парыз намаздарды (Бесін, Екінті, Құптан) 2 рәкатқа қысқартуы уәжіп. Таңертеңгілік, Ақшам мен Уітір толық оқылады.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Өткізіп жіберілген намаздар бірінші мүмкіндікте толтырылуы тиіс. Тек парыздар мен Уітір толтырылады. Сүннет намаздар толтырылмайды (тек Таңертеңгіліктің сүннеті сол күні түске дейін өткізілсе — толтырылады).

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Хронологиялық тәртіпті сақтау уәжіп. Мысалы, Екінті өткізілсе, алдымен оны, содан Ақшамды оқыңыз. Ерекшелік: 6-дан астам намаз өткізілсе, тәртіпті сақтау уәжіп болмай қалады.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Арабша Құранға кіші дәретсіз тиюге болмайды. Құранды жаттап немесе телефон экранынан дәретсіз оқуға рұқсат. Ғұсыл қажет болған жағдайда (немесе хайыз кезінде) жаттап оқуға да тыйым салынады.

Дереккөз: «Радд аль-Мухтар»

Намаз аяқталғаннан кейін мұстахаб болып, Аятул-Күрсі оқылып, зікір жасалады: 33 рет «Субханалла», 33 рет «Альхамдулилла», 34 рет «Аллаху Акбар» — және қолдарды жоғары көтеріп жеке дұға арқылы аяқталады.

Дереккөз: Сүннет (Сахих Мүслім)

Әйел намазды одан да ықшамды орындайды: тәкбірде қолдарын құлаққа емес, иыққа дейін жоғары көтереді; рүкуғда толық еңкеймей, тізелерге жеткен деңгейде еңкейеді; сәжде кезінде іші санына және шынтақтары денесіне жабысып тұрады. Отырғанда сол жамбасқа отырып, екі аяқты оң жаққа шығарады.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Үстіне ұзын көйлек немесе туника (кем дегенде тізеге дейін) кийінсе және дене пішімі жабылған болса, шалбармен оқылған намаз дұрыс. Намазда тығыз киім мәкрүһ тахрими.

Дереккөз: «Радд аль-Мухтар»

Макияж бұрынырақ алынған дәретті және намазды бұзбайды (ішінде нәжіс болмаса). Бірақ су өтпейтін косметика (тональ крем, тушь) жаңа дәрет алуға мүмкіндік бермейді — су тері мен кірпікке міндетті тиуі керек.

Дереккөз: Ханафи ұламаларының қазіргі заман фәтуалары

Кәдімгі тырнақ лагы, акрил және гель-лак су өтпейтін қабат пайда қылады — олармен дәрет жарамды емес. Дәреттен бұрын лакты кетіру қажет. Хна терені бояйды, қабат пайда қылмайды — сондықтан дәретті бұзбайды.

Дереккөз: Ұламалар кеңесі мен ДМҚК фәтуалары

Ханафи мәзхабында әйелдің аяқ табаны аурат саналмайды. Үйде, тазалықта жалаяқ намаз оқылса, дұрыс. Бірақ шұлық немесе аяқты жабатын ұзын этекті кию жақсырақ.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Басының төрттен азы ашылса — намаз бұзылмайды. Төрттен бірі немесе одан да көбі ашық болып, «Субханалла» 3 рет айтылыш уақытынша солай болса — намаз жарамды емес.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Жоқ, Жұма мен Айт намаздары әйелдер үшін уәжіп емес. Жұма күні Жұма намазы уақытында әйел үйінде кәдімгі Бесін намазын оқиды.

Дереккөз: «Аль-Хидая»

Қатаң тыйым салынады. Намаз оқылмайды және хайыз аяқталғаннан кейін өткізіп алған намаздар толтырылмайды.

Дереккөз: Ижма (ұламалардың бір ауыздылығы); «Нур аль-Идах»

Босанғаннан кейінгі қан ағуы толық тоқтағанға дейін (ең көбі 40 күн) намаз оқуға тыйым салынады. Қан ағуы тоқтағанда (10 күнде болса да) әйел ғұсыл алып намаз оқи бастайды. Бұл кезеңдегі өткізіп алған намаздар толтырылмайды.

Дереккөз: «Радд аль-Мухтар»

Жоқ. Әйелдер үшін азан мен иқамат айту мәкрүһ. Әйелдер тікелей ниет етіп намазды бастайды.

Дереккөз: «Мухтасар аль-Қудури»

Ең бағалы ерікті түнгі намаз (2-ден 8 рәкатқа дейін). Құптан намазы мен міндетті ұйқыдан кейін, таң атқанға дейін түннің соңғы үштен бірінде оқылады.

Дереккөз: Пайғамбарымыздың ﷺ сүннеті; «Нур аль-Идах»

Ерікті таңертеңгілік намаз (2-ден 8 рәкатқа дейін). Уақыты күн шыққаннан шамамен 40 минуттан кейін басталады және күн зениттің шыңына жеткенге дейін жалғасады.

Дереккөз: Хадистер (Сахих Мүслім); «Мараки аль-Фалях»

Белгілі бір іс туралы Алладан дұрыс жол сұрату үшін оқылатын 2 рәкатты намаз. Намаздан кейін арнайы «Истихара» дұғасы оқылады. Жауап міндетті түрде түсте келмеуі мүмкін: іс жақсы болса жағдай қолайлы болады, зияны болса кедергілер пайда болады.

Дереккөз: Хадис (Сахих Бұхари)

Тахияталмасжид — «мешітті сәлемдеу» намазы (2 рәкат). Мешітке кірген әрбір адамға отырардан бұрын бұл 2 рәкатты оқу мұстахаб. Бұл Пайғамбарымыз ﷺ белгілеп кеткен сүннет.

Дереккөз: Хадис (Бұхари, Мүслім)