24.kg маалымдагандай, Сулайман-Тоонун бутасында жайгашкан Абдулла хан рабаты мечити 400 жылдан ашык тарыхка ээ. Ушул мезгил ичинде мечит бир нече жолу реставрацияланып, советтик мезгилде диний максатта эмес колдонулган, кийин кайрадан ыймандуулардын карамагына берилген. Бүгүнкү күндө бул – иштеп жаткан мечит жана Шейбанийлер доорунун тарыхый-архитектуралык эстелиги, ал туристтерди да тартат.
Тарыхчы Байболот Абытовдун айтымында, мечит Шейбанийлер мамлекетин XVI кылымдын аягында башкарган Абдулла хан II менен байланыштырылат. Ал кеңири аймактарды, анын ичинде Оштун да кирген Фергана өрөөнүн бириктирген. Абдулла хан аскердик жетишкендиктерден тышкары акча реформасы жана курулуш иштери менен да белгилүү – анын аты менен Орто Азия боюнча жолдор, көпүрөлөр, кербен-сарайлар, медреселер жана мечиттер байланышат.
Тарыхчынын пикири боюнча, мечитти куруу үчүн Ош кокусунан тандалган эмес: ал кезде шаар Фергана өрөөнүндөгү маанилүү ислам борборлорунун бири болгон, ал эми ыйык жерлери менен белгилүү Сулайман-Тоо Ошко «кичи Мекке» деген атакты алып келген. Мечит негизинен жергиликтүү калктын каражаттарына курулганы да белгиленет.
Алгачкы учурда имарат үч аркалуу симметриялуу фасад жана бийик күмбөз менен курулган, жети эшиги болгон. Борбордук бөлүгү жайкы намаздар үчүн, ал эми капталдагы тар терезелүү бөлмөлөр кышкы убак үчүн арналган. Адистер мечиттин дубалдарынан сыя менен жазылган арабча жазууларды тапкан, ал эми архитектурасында Бухара менен Самаркандын таасири байкалат. Бирок бийик минарети болгон эмес – тарыхчынын айтымында, бул тоонун этегиндеги мечиттин жалпы көрүнүшүнө дал келмек эмес.
Кылымдар бою мечит бир нече жолу кайра курулуп, тегерегинде эки метрге чейин маданий катмар пайда болгон. 1963-жылы архитектор Владимир Нусов мечиттин биринчи толук өлчөмдөрүн алып, реставрация долбоорун иштеп чыккан, андан кийин имарат Ош облустук тарых-таанытуу музейине өткөрүлүп берилген – бул анын сакталышына жардам берген. 1988–1990-жылдары чоң реставрация өткөрүлүп, 1990-жылы мечит ыймандууларга кайтарылган. Дагы бир реконструкция Оштун 3000 жылдыгына карата 2000-жылы ишке ашкан.
Ыймандуулар үчүн мындай мечиттер – бул жөн эле намаз окулуучу жер эмес, шаардын тирүү руханий салтынын бир бөлүгү. Сулайман-Тоо жана ага жакын жайгашкан ыйык жерлер байыртадан бери зыярат кылынып келген, ал эми эски мечиттерди сактоо жаңы муундарга ата-бабалары намаз окуган жерде ибадат кылууга, ошону менен диний практиканы өз жеринин тарыхы менен байланыштырууга мүмкүнчүлүк берет.
Ош намаз убактысы, 02.10.2026: Багымдат 05:35, Күн чыгыш 07:05, Бешим 12:58, Аср 17:07, Шам 18:57, Куптан 20:10.